Hemrik door de eeuwen heen
Hemrik ontstond in de late middeleeuwen op een zandrug tussen heide en veen. Lange tijd lag het bestaan vooral bij landbouw. De aanleg van de Opsterlandse Compagnonsvaart en het Hemrikerverlaat maakte turfwinning, vervoer en handel vanaf de 18de eeuw veel belangrijker.
1543: pastoriegrond tussen veen en Heer Diep
In het Beneficiaalboek van 1543 staat dat de patroon Sint-Andries in Hemrik op dat moment geen land of renten bezat. De pastorie had wel grond. Het hoofdperceel was 24 roeden breed en liep van de veenscheiding tot het Heer Diep. Jan Reeuwardts en Jelle Buwe zoon worden als buren genoemd.
Bij de pastorie hoorden daarnaast drie mad hooiland bij het diep, twaalf mad in de Quaers, tien mad in Bexterwerren en drie mad in de Muuwe. De gezamenlijke grond zou ongeveer zes Philips-gulden huur per jaar kunnen opbrengen. De pastoor ontving daarnaast jaarlijks veertien Philips-gulden van bepaalde boerderijen in het dorp.
Hemrik in de 16de eeuw: pastoor Wesselius, Reformatie en oorlog in Opsterland
Van Sint-Andrieskerk naar Witte Kerk
Op de plaats van de huidige kerk stond volgens oude gegevens in 1315 al een kapel. De middeleeuwse kerk was gewijd aan Sint Andreas. In 1739 werd zij vervangen door de huidige zaalkerk. Mogelijk werd daarbij een deel van het oude muurwerk opnieuw gebruikt.
Op het kerkhof staat een klokkenstoel met een klok van Geert van Wou. Het opschrift op de klok geeft 1494; sommige monumentenoverzichten dateren haar 1495. De oude kerk en de klok verbinden het laatmiddeleeuwse Hemrik met het dorp van de 18de eeuw.
De vaart komt naar Hemrik
In 1645 spraken vier compagnons af een vaart te graven via Terwispel, Kortezwaag, Lippenhuizen en Hemrik naar het oosten. Het werk vorderde langzaam. Rond 1700 begon het doorgraven van de Lippenhuister landerijen. In 1755 kwam bij Hemrik een verlaat, een sluis om het hoogteverschil in de vaart te overwinnen.
Hemrik in de 18de eeuw: kerk, school, vaart en verlaat.
Alle en Pier van der Sluis
In de 19de eeuw is Hemrik uitzonderlijk goed te volgen door de dagboeken van de broers Alle Jans van der Sluis (1813-1883) en Pier Jans van der Sluis (1817-1877). Beiden waren in Hemrik geboren en werkten als boer, vervener, aannemer en koopman. Van Alle zijn tien dagboeken bewaard en van Pier twee.
Hun notities gaan over land, vee en arbeiders, maar ook over koffiebezoek, kerk, reizen, familie en grote openbare werken. Dagboekscènes van Alle en Pier van der Sluis.
Dagboekscènes van Alle en Pier van der Sluis
Hemrik in de 19de eeuw: school, sluis en de familie Van der Sluis.
Wat is nog zichtbaar?
- De Witte Kerk uit 1739 staat nog aan de Binnenwei.
- De klokkenstoel op het kerkhof bewaart de laat-15de-eeuwse klok van Geert van Wou.
- Het Hemrikerverlaat ligt nog in de Opsterlandse Compagnonsvaart; de sluis is later verschillende keren vernieuwd.
- Bij het kerkhof ligt de grote grafkelder van de familie Van der Sluis uit de 19de eeuw.
- De vaart en het oude verkavelingspatroon rond het dorp herinneren aan landbouw, vervening en vervoer over water.
Hemrik per periode
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.