Lippenhuizen in de 18de eeuw
De 18de eeuw veranderde Lippenhuizen zichtbaar. De Compagnonsvaart bereikte het dorp, er kwam een verlaat en in 1743 werd een nieuwe kerk gebouwd. Landbouw bleef belangrijk, maar turf en vervoer over water werden steeds nadrukkelijker onderdeel van het dorpsleven.
De 21-jarige Fooke Annes uit Lippenhuizen zat in 1738 in het Leeuwarder tuchthuis wegens diefstal van twee schapen. Hij was een van de ondertekenaars van het verbond van negen gevangenen en de uitbraakpoging van april 1738.
1718: de vaart bij de kerk
Rond 1700 was begonnen met het doorgraven van de Lippenhuister landerijen. Op de kaart van 1718 is de Compagnonsvaart tot bij de kerk gevorderd. De vaart gaf toegang tot het hoogveen en maakte vervoer van turf en andere goederen per schuit mogelijk.
In 1736 werd het Lippenhuisterverlaat aangelegd. Een verlaat is een sluis waarmee schepen een hoogteverschil in een vaart kunnen passeren.
1743: een nieuwe kerk
Voor de bouw van de kerk van 1743 werd de oude kerk afgebroken. Bruikbare materialen werden op drie boelgoeden verkocht. Daarna werkten verschillende ambachtslieden aan het nieuwe gebouw:
- Albert Tjebbes uit Gorredijk was aannemer en timmerman; hij was daarnaast boer;
- Coop Berents uit Gorredijk verzorgde de binnenbetimmering;
- Pier Wijtses Madhuysen uit Lippenhuizen deed glas- en zilverwerk;
- Jurjen Staack uit Sneek leverde enkele gebrandschilderde ramen.
De kerk van 1743 is later ingrijpend verbouwd, maar vormt nog de kern van de huidige Piterkerk.
Schoolmeester, voorzanger, dorprechter en ontvanger
In 1762 werd Jacob Hendriks uit Surhuisterveen schoolmeester in Lippenhuizen. Hij was tegelijk voorzanger, dorprechter en ontvanger. Zijn traktement als schoolmeester en voorzanger bedroeg 50 gulden per jaar. Voor het voorzingen in de kerk van Hemrik ontving hij nog 3 gulden per jaar.
Hij bleef tot 1807 in dienst. Toen kreeg hij op tachtigjarige leeftijd eervol ontslag en een pensioen van 25 gulden.
Een rechtskamer in Lippenhuizen
Lippenhuizen was in deze eeuw ook een plaats van rechtspraak. Zowel Beetsterzwaag als Lippenhuizen had een rechtskamer waar de grietman zitting hield. De rechtskamer van Lippenhuizen bleef tot het einde van de 18de eeuw in gebruik.
Van arbeider tot veenbaas
Wytze Jans, een voorouder van Alle en Pier van der Sluis, woonde na zijn huwelijk in Lippenhuizen. In een belastingregister wordt hij als "arbeijder redelijk in staat" omschreven. In 1754 kocht hij voor meer dan 2.000 carolusgulden hoogveen in Lippenhuizen. In 1760 verhuisde hij naar het nieuwe verlaat in Hemrik, waar hij later als veenbaas en vallaatsman - sluiswachter - wordt genoemd.
Wat is nog zichtbaar?
- De kern van de Piterkerk dateert uit 1743.
- De Compagnonsvaart volgt nog de 18de-eeuwse route langs het dorp.
- Het Lippenhuisterverlaat ligt nog op dezelfde waterweg, al is de sluis later vernieuwd.
- De stelpboerderij aan Compagnonsfeart 36 werd in 1776 voor de erven Albert Tjebbes gebouwd.
Lippenhuizen door de eeuwen heen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.