Wijnjewoude in de 18de eeuw
In de 18de eeuw veranderde de aanleg van de Compagnonsvaart de verbinding tussen de veenvelden bij Wijnjeterp en de rest van Friesland.
Veen, hooiland en boerderijen
Bewoners van Wijnjeterp en Duurswoude werkten op boerderijen, in het veen en op de heide. Een deel van de gronden was geschikt voor rogge, boekweit of weiland, maar grotere stroken heide en veen waren vooral in gebruik voor begrazing. De schapen liepen op de heide; het hooi kwam uit graslanden rond de hogere buurten en soms van verderop gelegen natte hooilanden.
De vervening ging veel sneller toen kanalen en zijwijken geschikt werden gemaakt voor de afvoer van turf. Turf was brandstof voor woningen, werkplaatsen en nijverheid. Inwoners konden de turf steken en drogen, waarna schippers die over het water afvoerden. De werkzaamheden zijn beschreven bij turfstekers en veenarbeiders.
1767: het Wijnjeterperverlaat
In 1767 bereikte de Opsterlandse Compagnonsvaart de omgeving van Wijnjeterp. Aan de zuidkant van de dorpsstreek werd het vierde verlaat of Wijnjeterperverlaat gebouwd. Een verlaat is een sluis waarin de schipper een hoogteverschil tussen twee waterpeilen kan overbruggen. De turfschuiten konden de vaart gebruiken om de gewonnen turf verder naar het westen te vervoeren, via andere stukken Compagnonsvaart in de richting van Gorredijk en de overige Friese vaarten.
Voor het vervoer over land bleef de oude zandweg belangrijk. Boeren vervoerden hooi, mest en graan per wagen. Te voet ging men naar naburige dorpen, onder meer Hemrik en Lippenhuizen.
1788: een beschrijving van heide en schapen
De Tegenwoordige Staat van Friesland beschreef in 1788 Duurswoude en het landschap rond het dorp. De schrijver noemde niet alleen de kerk, maar vooral het grote oppervlak heide dat bij het dorp hoorde.
"eene zeer groote uitgestrektheid van woeste veenige heidvelden, dienende inzonderheid tot Schaapweideryen"
Oorspronkelijke omschrijving van de omgeving van Duurswoude in de Tegenwoordige Staat van Friesland, 1788.
Bij Duurswoude lagen daarnaast verschillende poelen. De beschrijving noemde onder meer het Mansmeer, de Vijf Meeren, het Paalemeer en het Moddermeer. De auteur schreef ook dat er een vaart uit de grotere Bakkeveenster vaart kwam. Schapen graasden op die heide; de vaart bood een route voor turf en andere vracht.
Het einde van de eeuw
In de laatste jaren van de 18de eeuw veranderde met de Bataafse omwenteling het bestuur in Friesland. Wijnjeterp en Duurswoude waren inmiddels verbonden met de groeiende vaart langs de veenvelden. De boerderijen bleven verspreid staan langs de oudere zandweg.
Wat is nog zichtbaar?
- Het Wijnjeterperverlaat en het tracé van de Compagnonsvaart.
- De heide ten oosten en zuiden van de dorpsstreek.
- De historische weg tussen de oude dorpskernen.
- De afzonderlijke kerklocaties van Wijnjeterp en Duurswoude.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.