Wijnjewoude (Wijnjeterp en Duurswoude)
Het huidige Wijnjewoude bestaat uit de vroegere dorpen Wijnjeterp en Duurswoude. Hun huizen stonden verspreid langs de oude zandrug.
Twee dorpen langs een lange weg
Wijnjeterp en Duurswoude waren tot 1974 afzonderlijke dorpen. Het huidige dorp ligt ten oosten van Hemrik en ten zuidoosten van Ureterp. De oudere boerderijen stonden op de hogere zandrug. Ten noorden lag het stroomgebied van het Koningsdiep, ten zuiden strekten zich veen- en heidevelden uit. De weg verbond de verspreide buurten met elkaar.
Bij de Molenbuurt, tussen de oude dorpskernen, groeide in de 19de eeuw een dichter bebouwde buurt. Daar stond een korenmolen. Het huidige dorpscentrum bestond in de 16de en 17de eeuw nog niet als één aaneengesloten kom.
Boerderijen, hooi en turf
Bewoners leefden van veeteelt, akkerbouw en arbeid op de heide en in het veen. Boeren hadden hooilanden nodig om hun vee de winter door te helpen. Het bezit van hooiland stroomafwaarts, bij Beets, is ook voor de kerkelijke bezittingen van beide dorpen al in 1543 vastgelegd.
Bij de veenverkopen van 1552-1553 werden grote stroken veen verkocht, maar de grootschalige afvoer kwam pas veel later. Turfstekers groeven turf uit de veenlaag, droogden de stukken en brachten de brandstof per schip weg. Het werk wordt verder beschreven bij turfstekers en veenarbeiders. Na het verwijderen van de turflaag kon de ondergrond, na ontwatering en bewerking, voor ander grondgebruik worden ingericht.
Vervoer over water en land
Over de lange dorpsweg gingen mensen te voet, te paard of met een wagen. Via het Koningsdiep bestonden oudere waterverbindingen. Toen de Opsterlandse Compagnonsvaart in 1767 Wijnjeterp bereikte, kwam er aan de zuidkant van het streekdorp een schutsluis, het vierde of Wijnjeterperverlaat. Een schutsluis overbrugt een verschil in waterpeil en laat schepen tussen twee stukken vaart door.
In 1869 kreeg een ondernemer toestemming voor een beurtdienst van Wijnjeterp via Hemrik, Lippenhuizen en Gorredijk naar Leeuwarden. Daarmee konden goederen en reizigers met een vaste vervoersdienst mee, al is niet vastgesteld hoeveel mensen daarvan gebruikmaakten. Op de zandwegen bleef reizen bij nat weer lastig.
Beurtdienst van Wijnjeterp via Hemrik, Lippenhuizen en Gorredijk naar Leeuwarden
Buren, school en herberg
In Duurswoude werd in 1698 de school vernieuwd. De rekeningen noemen stenen muren, een lemen vloer en dakbedekking. In de 19de eeuw vonden kerkdiensten van een afgescheiden groep plaats in herberg De Witte Zwaan. Kinderen moesten anders over slechte wegen en heide naar Donkerbroek voor godsdienstonderwijs.
Duurswoude werd in 1698 de school vernieuwd
Wat is nog zichtbaar?
- De lange weg waarlangs Wijnjeterp en Duurswoude zich ontwikkelden.
- De afzonderlijke oude kerklocaties van Wijnjeterp en Duurswoude.
- De Molenbuurt tussen de beide voormalige dorpen.
- Het tracé van de Opsterlandse Compagnonsvaart en de plek van het Wijnjeterperverlaat.
- De Duurswouderheide en de latere bosaanplant in de omgeving.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.