Wijnjewoude in de 16de eeuw
In de 16de eeuw waren Wijnjeterp en Duurswoude afzonderlijke agrarische streekdorpen tussen Koningsdiep en veenvelden.
1543: hooilanden en inkomen van de pastoor
In het Beneficiaalboek van 1543 staan de landerijen van de kerken, pastoors en vicarieën. Een vicarie was een kerkelijk fonds waarmee onder meer een geestelijke kon worden betaald. De kerk van Wijnjeterp was gewijd aan Sint Nicolaas. Een deel van het kerkelijke land lag direct bij de pastorie, maar de geestelijken van Wijnjeterp en Duurswoude hadden ook hooilanden bij Beets. Het vee van de dorpsboeren moest immers in de winter worden gevoerd.
In de opgave van Wijnjeterp staan verschillende boeren als aangrenzende grondeigenaren. De velden, erven en plichten bepaalden welke grond een pastoor of kerkvoogd daadwerkelijk kon gebruiken. Een uitgebreide beschrijving van deze registratie staat bij Ureterp in de 16de eeuw.
1552-1553: grond en veen worden verkocht
Pieter van Dekema kocht stukken veen in Wijnjeterp. Op 2 september 1552 verkochten Oeds Rommerts en mede-eigenaren een strook van 16 roeden en 5 voet breed. De verkoopprijs bedroeg 5,5 goudgulden per roede. Het contract beschreef de grens vanaf de Leidijk tot aan de veenscheiding met Schoterland. De landmeter gebruikte de roede als maat voor de breedte; de genoemde grondstroken waren lang en smal.
Op 4 mei 1553 werd ook een verkoop van Botte Teijens en Goyts Sipkes aan Van Dekema vastgelegd. De oorspronkelijke koopbrief is niet bewaard, maar een latere archiefnotitie over die akte is wel overgeleverd.
"Het principale coopbrieff van elleff roeden en seven voeten veen, gelegen in Wyngeterp"
Zo begint een passage uit de bewaarde archiefnotitie over de verkoop van 4 mei 1553, zoals overgenomen in historisch onderzoek. De volledige oorspronkelijke koopbrief ontbreekt.
De grote investering betekende niet dat de turf meteen massaal werd afgevoerd. De grote Compagnonsvaart kwam pas in de 18de eeuw tot aan Wijnjeterp. Een route over de weg was nog belangrijk om boerenerven en nabijgelegen dorpen te bereiken.
Reformatie en Tachtigjarige Oorlog
Na de Reformatie veranderde ook hier de organisatie van de kerk. De katholieke parochies gingen over naar hervormde gemeenten. Hoe het afscheid van de katholieke eredienst hier precies verliep en wat er met de pastoors gebeurde, is niet vastgesteld.
De oorlog tussen de opstandige gewesten en de Spaanse koning maakte het oostelijke grensgebied kwetsbaar. Voor Wijnjeterp en Duurswoude is geen concrete aanval uit deze jaren vastgesteld in de geraadpleegde stukken. Elders in de streek veranderden grensbewaking en militaire doortochten wel het dagelijks bestaan.
Wat is nog zichtbaar?
- De historische zandrug met de langgerekte boerenerven.
- De oude kerklocaties en kerkhoven van Wijnjeterp en Duurswoude.
- De richting van de voormalige lange veenpercelen, later doorsneden door vaarten en wegen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.