Wijnjewoude in de 17de eeuw
In de 17de eeuw leefden de inwoners van Wijnjeterp en Duurswoude vooral van boerderijen, hooiland, kleine ambachten en seizoensarbeid.
Een streek van boerderijen
De bewoners zaten niet dicht opeen in één dorpskern. Hun huizen en boerderijen lagen langs een oude weg op de hogere zandgrond. Ten noorden lag het Koningsdiep, ten zuiden waren grote stukken heide en veen. Voor landbouw was het belangrijk akkers, beweiding en hooilanden te combineren. De jaarlijkse hooiwinning leverde voer voor het vee tijdens de koude maanden.
Aan de oostkant van Opsterland groeide in dezelfde eeuw Bakkeveen uit rond de gegraven turfvaart.
De stemkohieren van 1640 en 1698 maakten onderscheid tussen eigenaar en gebruiker van een boerderij. Zo stond in 1640 bij een sate in de Wijnjeterper Tsjerkebuert Reynsch Sijgers met haar kinderen als eigenaar geregistreerd en Take Sijgers als gebruiker. Een gebruiker kon een boerderij bewerken die eigendom was van een ander. De stemkohieren zijn registers van boerenplaatsen die stemrecht gaven bij plaatselijke verkiezingen en benoemingen.
Grond met meerdere eigenaren
In 1698 was diezelfde boerderij verdeeld over verschillende erfgenamen. Ook elders in Wijnjeterp konden meerdere eigenaren een aandeel hebben in één boerenplaats, terwijl iemand anders het land gebruikte. Wie het veld bewerkte, moest dus rekening houden met familiebezit, pacht en de afspraken over het gebruik van land en turf.
Van de grootschalige turfwinning uit later tijd was nog geen sprake. Een ondernemer had in de 16de eeuw al veenstroken gekocht. Voor de zware afvoer van turf was een goed bevaarbare vaart nodig, en die werd pas in de volgende eeuw doorgetrokken.
1698: een school met lemen vloer
Kerkvoogdijrekeningen melden dat de dorpsschool van Duurswoude in 1698 werd vernieuwd. De bouw kostte ongeveer 100 gulden. De beschrijving noemt stenen muren, een lemen vloer en dakbedekking van plantaardig materiaal. De school had eigen land dat voor ongeveer 31 tot 35 gulden per jaar verhuurd werd.
De schoolmeester kreeg voor een winter lesgeven aan het einde van de eeuw ongeveer 15 gulden; aan het begin van de 18de eeuw steeg dat tot 16 gulden. Meesters vervulden vaak ook taken in de kerk. Kinderen uit verspreide boerderijen moesten over zandwegen naar school lopen.
Godsdienst en de oorlogen
In de hervormde dorpsgemeente kwamen de inwoners op vaste tijden bij elkaar. De 17de eeuw kende ook oorlogen, waaronder de inval van Munster in Friesland in 1672. In Appelscha zijn regionale militaire gebeurtenissen beschreven. Bij Wijnjeterp en Duurswoude liepen de oude landwegen langs de boerenerven.
Wat is nog zichtbaar?
- De verspreide boerderijen langs de historische weg.
- De Tsjerkebuert bij de kerk van Wijnjeterp.
- De ligging van de oude kerklocatie van Duurswoude.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.