Appelscha in de 17de eeuw
In de 17de eeuw bleef Appelscha een klein agrarisch dorp. De boerderijen lagen in Hoog-Appelscha, Aekinga, Terwisscha, De Bult en bij het afgelegen Hoogeveen. Uit stemkohieren, boedelstukken en genealogisch onderzoek komen voor het eerst afzonderlijke boerengezinnen duidelijker naar voren.
Jacob Anders en Hille Jans op het Hoogeveen
Jacob Anders, geboren voor 1599, boerde op het Appelsche Hoogeveen. Hij trouwde rond 1625 met Hille Jans Hinckema. Jacob overleed tussen oktober 1635 en 1640. Hille zette het bedrijf daarna zelf voort. Zij bleef er tot 1650 boeren en verpachtte het daarna aan Foppe Jans voor 81 carolusguldens per jaar.
Het Hoogeveen lag afgezonderd aan de rand van het hoogveen. Een later gepubliceerde reconstructie van het gebied toont het erf achter kronkelende leidijken. Zoon Abele woonde later in Langelo bij Norg en verkocht zijn een-zesde aandeel in het Hoogeveen aan de Lycklama's. Het bedrijf was dus tegelijk woonplaats, landbouwgrond en verhandelbaar familiebezit.
Dertig stemdragende plaatsen
Het stemkohier van 1640 telde in Appelscha dertig stemdragende plaatsen of sates. Aan zo'n boerderij was een stem in het plaatselijke bestuur verbonden. Volgens later onderzoek waren in 1640 vier van de dertig plaatsen geheel of gedeeltelijk in handen van de familie Lycklama a Nijeholt. In 1698 waren dat er vijftien. Grondbezit en politieke invloed raakten zo steeds sterker geconcentreerd bij eigenaren die niet noodzakelijk zelf op de boerderij woonden.
Boeren, pachters en familiebezit
De bronnen noemen niet alleen eigenaren. Gebruikers konden een boerderij pachten terwijl de grond geheel of gedeeltelijk aan anderen behoorde. Hille Jans is daarvan een concreet voorbeeld: eerst bestuurde zij het familiebedrijf zelf, later ontving zij pacht. In Appelscha bestonden daardoor naast elkaar eigenerfde boeren, pachters en grondbezitters buiten het dorp.
Wat is nog zichtbaar?
- De Boerestreek ligt nog in de kern van het oude agrarische Appelscha.
- Aekinga, Terwisscha en De Bult zijn als oude plaatsnamen en buurtschappen herkenbaar.
- Veldnamen en oude perceelsgrenzen rond de essen zijn door de Historische Vereniging Appelscha in kaart gebracht.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.