Appelscha in de 18de eeuw
Appelscha bleef in de 18de eeuw een landbouwdorp aan de rand van een groot hoogveengebied. De toekomstige waarde van dat veen werd steeds belangrijker. Tegelijk geven de kasboeken van de diaconie kleine, concrete momenten uit het dagelijks leven: reizigers, zieken en mensen die na een ongeluk of brand om hulp vroegen.
Steeds meer grond in handen van Lycklama
In 1728 waren volgens onderzoek 23 van de dertig stemdragende plaatsen in Appelscha geheel of gedeeltelijk in handen van de familie Lycklama a Nijeholt. De stemkohieren laten per boerderij zien dat eigendom soms over meerdere personen was verdeeld en dat de gebruiker iemand anders kon zijn dan de eigenaar.
Reizigers kloppen bij de diaconie aan
De diaconiekasboeken, bewaard in een latere transcriptie, noemen mensen die onderweg in Appelscha hulp kregen. Op 8 april 1731 ontving een onbekende predikantszoon zes stuivers. Op 10 augustus van dat jaar kreeg een arme man die zijn schip verloren had drie stuivers. Op 20 maart 1734 kreeg een vrouw die haar bezit door water was kwijtgeraakt eveneens drie stuivers.
Op 25 februari 1743 verscheen Anna Maria van Blatkenstein, van wie het huis was afgebrand. In 1749 kregen twee reizigers uit Bergen op Zoom met een attestatie samen een carolusgulden. Op 20 juni 1765 ontving een lichamelijk gehandicapte reiziger uit Surhuisterveen vier stuivers op aanwijzing van de grietman. De kasboeken noteren bedragen en omstandigheden, maar meestal niet waar deze mensen daarna naartoe gingen.
1777: een vaart door het dorp
Op 26 november 1777 gaven grondeigenaren toestemming aan Daniel de Blocq Lycklama a Nijeholt en zijn rechtverkrijgenden om een bevaarbare vaart door hun gronden richting Smilde te laten graven. De akte werd door of namens 54 personen ondertekend. Wanneer een hoofdweg werd doorsneden, moest een flapbrug worden aangelegd. De eigenaren bedongen bovendien vrije op-, af- en doorvaart voor hun goederen.
De vaart komt langzaam dichterbij
Het graven ging veel langzamer dan de ondertekenaars van 1777 konden overzien. De Opsterlandse Compagnonsvaart werd vanuit het westen doorgetrokken. In 1783 was de vaart tot de grens van Ooststellingwerf gevorderd. Pas in de 19de eeuw werden de sluizen bij Appelscha aangelegd en begon de grootschalige turfwinning in het dorp zelf.
Wat is nog zichtbaar?
- De oude Boerestreek en essen herinneren aan het agrarische dorp van voor de vervening.
- De latere Compagnonsvaart volgt het tracé van de verbinding waarvoor in 1777 toestemming werd gegeven.
- Oude veldnamen en eigendomsgrenzen zijn deels terug te vinden op de kadastrale kaarten die door de Historische Vereniging Appelscha zijn ontsloten.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.