Oosterwolde in de 18de eeuw
Oosterwolde bleef in de 18de eeuw een groot agrarisch dorp. De kern lag rond de Brink en 't Oost, maar het dorpsgebied omvatte veel buurtschappen, boerderijen, essen en lage gras- en hooilanden. De vaart die het dorp in de 19de eeuw zou veranderen, bestond nog niet.
1735: een nieuwe kerk
De middeleeuwse kerk werd afgebroken en vervangen door de huidige zaalkerk aan de Brink. Predikant Cornelius Nauta wijdde het gebouw op Eerste Kerstdag 1735 in. De volgende dag volgde opnieuw een dienst voor de nieuwe kerk. Het oude zandstenen doopvont uit de 14de eeuw bleef behouden.
School in de winter
De school van Oosterwolde bleef lang een winterschool. In 1772 wordt een schoolmeester en koster genoemd. Vanaf 1780 was Andries Jans schoolmeester; hij wordt ook aan het einde van de eeuw nog in die functie vermeld. Voor boerengezinnen betekende de winter meer tijd voor onderwijs dan de drukke maanden van zaaien, hooien en oogsten.
1788: het grootste en rijkste dorp van de grietenij
De Tegenwoordige Staat van Friesland beschreef Oosterwolde in 1788 als het grootste en rijkste dorp van Ooststellingwerf. Het dorp had 57 stemmen. Daarmee werden de stemgerechtigde boerderijen of plaatsen bedoeld die een rol speelden in het lokale bestuur.
Dezelfde beschrijving legt de ligging tussen waterlopen vast: Oosterwolde lag tussen de Kuinder of Tjonger en het Groot- en Kleindiep. Het bleef tegelijk een verspreid dorp; de bewoners leefden niet allemaal rond de Brink.
1790: boter en jenever bij een begrafenis
Een kasboek van de hervormde diaconie bewaart kleine uitgaven die het dagelijks leven dichterbij brengen. Bij de begrafenis van Engbert Jakoops Russchen werd op 18 oktober 1790 tweeënhalf pond boter gebruikt. Daarvoor betaalde de diaconie elf stuivers en vier penningen.
"den 18 dijto ... voor 2 1/2 pont boter elf stuvers en vier pennigen"
Twaalf dagen later werd nog acht stuivers betaald voor jenever die was gebruikt bij het verluiden: het luiden van de klok voor de overledene.
"agt stuvers voor jeneever die bij het verluiden ... gebruikt is"
Landbouw bleef de basis
De oude buurtschappen lagen op of bij hogere zandgronden. Rogge, haver, vee en hooiland bleven belangrijk. Op de brink en langs de doorgaande weg kwamen kerk, school, herberg en enkele grotere huizen samen. De 18de-eeuwse geschiedenis van Appelscha laat zien hoe een naburig Ooststellingwerfs dorp in dezelfde periode met landbouw, heide en beginnende plannen voor vervening te maken had.
Wat is nog zichtbaar?
- de Dorpskerk uit 1735;
- het 14de-eeuwse zandstenen doopvont in de kerk;
- de Brink en de oude route van 't Oost;
- de houten klokkenstoel op het kerkhof;
- de oude buurtschappen en het landschap rond de essen.
Wolvega in de 18de eeuw - een andere belangrijke plaats in de Stellingwerven.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.