Oosterwolde 1574: Karste Luythies slaat de grietman neer
In 1574 kreeg Karste Luythies uit Oosterwolde een opmerkelijk conflict met Rommert Friesma, grietman van Ooststellingwerf. Een grietman was bestuurder en rechter van de grietenij. De zaak is later uitvoerig beschreven door J.H. Popping, die daarbij oude rechterlijke tekst citeerde.
Ontmoeting met een polsstok
Karste en Friesma lagen elkaar kennelijk niet. Karste had eerder met het gerecht te maken gehad en was over een vonnis herhaaldelijk door de grietman aangesproken. Toen beiden elkaar ontmoetten, droeg Karste een "schavelijn" of springstok: een polsstok. Volgens de latere beschrijving was hij vermoedelijk in het hooiland aan het werk geweest.
Karste begon de mannen van het gerecht uit te schelden. Daarna sloeg hij Friesma met de polsstok op het hoofd. De slag ging door de hoed heen, veroorzaakte een hoofdwond en liet de grietman in een droge sloot terechtkomen.
Naar Leeuwarden
Karste werd aangeklaagd, gearresteerd en naar Leeuwarden gebracht. Grietman Friesma, de pastoor en de stellingen van Ooststellingwerf moesten naar Leeuwarden om verklaringen af te leggen. Karste werd schuldig bevonden.
Hertaling van de opgelegde boetedoening
Op een plechtige rechtsdag moest Karste blootshoofds en blootsvoets verschijnen. Hij droeg linnen kleding. In zijn linkerhand hield hij een brandende toorts; zijn rechterhand was op zijn rug gebonden. Op zijn knieën moest hij God en de justitie om vergeving vragen. Daarna moest hij dezelfde openbare boete voor het gerecht van de grietenij doen.
Daar bleef het niet bij. Hij kreeg een boete van 300 gulden ten bate van de koning en moest ook de proceskosten betalen. Zolang geld en kosten niet waren voldaan, bleef hij gevangen.
De oude woorden
Popping geeft de boeteformule in oude spelling. Karste moest erkennen dat hij de grietman bij de uitvoering van zijn ambt niet alleen met woorden had tegengestaan, maar hem ook had geslagen en verwond.
"Dat ick mynen Grietman ... niet alleen hebbe geresisteert met woorden, dan deselve feijtelyck mede wederstaen; slaende hem een wonde in zyn hooft, is my van harten leedt."
In modern Nederlands: het speet hem van harte dat hij zijn grietman tijdens diens ambtsuitoefening eerst met woorden had weerstaan en hem daarna daadwerkelijk had aangevallen en aan het hoofd verwond.
Een houten arm als herinnering
Volgens de beschrijving liet het Hof ter herinnering aan de zaak een uitstekende arm met vuist aanbrengen aan de muur van de grote zaal van de Kanselarij in Leeuwarden. Op de steen eronder stond dat Karste Luythies van Oosterwolde grietman Rommert Friesma in 1574 met beledigende woorden en geweld had tegengestaan, verwond en tegen de grond geslagen.
De houten arm en vuist zouden later in het Fries Museum zijn bewaard. Voor de exacte verblijfplaats en toestand van het voorwerp is nader collectieonderzoek nodig; daarom wordt hier geen huidige tentoonstellingslocatie genoemd.
Terug naar het dorp
De zaak hoort bij de bredere geschiedenis van Oosterwolde in de 16de eeuw. Dezelfde eeuw bracht ook de Reformatie en de oorlogsdreiging vanuit Steenwijk.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.