Oosterwolde in het Beneficiaalboek van 1543
In 1543 liet het landsbestuur de inkomsten en bezittingen van kerken, pastorieën en vicarieën in Friesland registreren. Voor Oosterwolde zijn de opgaven uitzonderlijk uitvoerig. Ze noemen huizen, akkers, hooiland, rogge, haver, geldbedragen en tientallen inwoners. Hieronder staat een hertaling van geselecteerde posten die iets zeggen over bewoners en dagelijks leven. Het is geen volledige vertaling van het register. Daarna volgt de oorspronkelijke tekst van dezelfde fragmenten.
In modern Nederlands van geselecteerde posten - de pastorie
Dit zijn de landen en inkomsten die bij de pastorie van Oosterwolde horen. Het bezit bij de pastorie werd samen met de erfgenamen geschat op zes carolusguldens. De jaarlijkse inkomsten die op Sint-Pieters Stoel, 22 februari, moesten worden betaald, verschilden per erf. Alles bij elkaar ging het om twaalf mud rogge en twaalf mud haver.
Uit het erf dat Loehuys heette kwam daarnaast één mud rogge volgens Friese maat. Die verplichting kon worden afgekocht voor twaalf philippusguldens. De pastoor ontving bovendien viermaal per jaar een bijdrage uit ieder huis. Er waren zes vaste jaarlijkse gedachtenisdiensten. Andere jaargetijden en kerkelijke diensten wisselden; sommige mensen betaalden wel en andere niet.
De opgave werd eigenhandig bevestigd door pastoor Johannes Luydens de Ruynen.
In modern Nederlands van geselecteerde posten - Onze-Lieve-Vrouwevicarie
Het huis waar de vicaris woonde werd geschat op drie carolusguldens. Bij iedere volledig bebouwde hoeve hoorde jaarlijks een halve mud rogge als belangrijkste pacht. Uit het erf van Roeloff Liellens kwamen daarnaast twee Friese mud rogge en één Friese mud haver.
In modern Nederlands van geselecteerde posten - Sint-Blasiusvicarie
Ook deze vicarie bezat een huis en verschillende percelen. Het huis werd op anderhalve carolusgulden geschat. Matte Trabelens' erf stond voor vier gulden genoteerd. Francko Bolinghes huisstede met land voor twee gulden. Een klein erf bij Ten Poele werd gewaardeerd op anderhalve gulden en vijf stuivers.
Een akker op de Westeresch leverde jaarlijks één mud rogge op. De plicht kon voor elf philippusguldens worden afgekocht. Johan de kleermaker of schroor betaalde voor zijn hofstede één gouden gulden; afkoop kostte twintig gouden guldens. Met Pinksteren kwam uit ieder huis nog een bijdrage. Coep de smid en Folker Luttens betaalden ieder een halve mud rogge, met een afkoopsom van vijf philippusguldens.
Bij deze vicarie hoorde ook een dagmaat hooiland bij Weper en hooiland bij Duurswolt.
In modern Nederlands van geselecteerde posten - Sint-Annavaicarie
De Sint-Annavaicarie bezat onder meer hooiland in de Jardinger Mark en in de Vluchteller Maden. Verschillende inwoners betaalden ieder jaar rogge of geld. Sommige verplichtingen konden worden afgekocht. Voor een aantal oudere geldsommen was alleen nog de jaarlijkse rente verschuldigd zolang de hoofdsom niet was terugbetaald.
Op het moment van de registratie was er geen bedienaar van deze vicarie. Dat betekende niet dat de inkomsten verdwenen waren: de pachten en renten bleven in de administratie staan.
De dorpsvoogden onder ede
De voogden van Oosterwolde verklaarden onder ede dat er verder geen kerkgoederen waren behalve een halve philippusgulden per jaar, één mud rogge waarmee de kerklamp brandend werd gehouden en twee roeden hooiland in de Seggede. Dat hooiland was volgens de opgave twee stuivers per jaar waard. Verder waren er nog twee stukken hooiland op de Oostermaaden.
Oorspronkelijke tekst - selectie
"Item dit syn de landen ende renthen die welcke tbehoeren tot de pastorye thoe Oosterwolde."
"De renthen toe Sinte Peter ad Cathedram nae groetheijt die arven ... gesummiert op twaelff mudde roggen ende twaelf mudde haveren."
"Soe heeft de pastoer uuyt een yder huys vyer tyden des jaers."
"Noch over een acker landts een mudde roggen opden Wester Esch off toe lossen mit elven philippus guldens."
"Noch over Johan scroers hofstede enen golden gulden, off te lossen met twintich gouden guldens."
"Noch over Coep smit een halff mudde roggen, of to lossen mit vyf philippus guldens."
"Item dvogeden van Oosterwolde hebben bij heuren eedt gesecht dat daer gheen meer karcken gueden sijn dan een halfken philippus gulden tsjaers ende een mudde roggen jaerlicx, daermen dlamp mede holt brandende, ende twee roeden hoijlanden inde Seggede, weerdich twee stuvers jaerlicx."
Terug naar Oosterwolde
Meer over de geschiedenis van Oosterwolde:
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.