Heerenveen in de 18de eeuw

In de 18de eeuw was Heerenveen geen jonge veenkolonie meer. De plaats had winkels, herbergen, markten, kerken en grote huizen. De turfwinning verschoof steeds verder naar het oosten, maar Heerenveen bleef het handels- en verzorgingscentrum aan het begin van de vaarten.

In 1795 raakte Johannes Munniks uit Heerenveen in een strafzaak rond een brief aan Etta Palm. Hij werd uit Friesland verbannen.

Turf kwam van steeds verder weg

Naarmate het veen dicht bij Heerenveen was afgegraven, schoof het werk op langs de Compagnonsvaart. De Knipe en verder gelegen veengebieden groeiden mee. Turf bleef via Heerenveen naar andere delen van Friesland en verder worden vervoerd.

Langs de route leefden niet alleen turfstekers. Er waren ook schippers, scheepsbouwers, winkeliers en herbergiers. Een 18de-eeuws scheepsbouwbedrijf bij de Oude Koemarkt laat zien dat het water ook ander werk aantrok dan alleen turftransport.

De markt bracht dorp en veenstreek samen

Boeren uit de omgeving kwamen naar Heerenveen voor handel in vee en producten. Veenarbeiders en schippers kochten er voedsel, kleding en gereedschap. Voor herbergiers betekenden markt- en reisdagen extra klanten.

Crackstate bleef een centrum van macht

Crackstate bleef in handen van de familie Crack. De state was niet alleen een groot woonhuis, maar stond ook symbool voor het bestuur van Aengwirden. In 1775 werd de brug naar het omgrachte huis vernieuwd; die brug bestaat nog.

Scheepvaart rond 1790.

Een plaats zonder één gemeentebestuur

De grens tussen Aengwirden, Schoterland en Haskerland liep dwars door Heerenveen. Dat was in een groeiende marktplaats steeds onhandiger. Straatonderhoud, belastingen, armenzorg en bestuur konden per deel van de plaats verschillen.

Wie woonde er?

Heerenveen had een gemengde bevolking. Er woonden kooplieden en bestuurders, maar ook ambachtslieden, schippers, dienstboden, arbeiders en mensen die afhankelijk waren van los werk. De bebouwing langs vaarten en straten kreeg daardoor een stedelijker karakter dan in de omliggende boerendorpen.

Geld rond 1770.

1748: ook op het Veen was het onrustig

In 1748 ontstond in Friesland verzet tegen belastingen en belastingpachters. Grietman Johan Vegelin van Claerbergen hield de gebeurtenissen in een dagverhaal bij. Over Heerenveen schreef hij kort dat er op “'t Veen” eveneens een “onrustige rust” heerste. In Joure verzamelden diezelfde weken boeren en andere inwoners zich rond de belastingboeken; in Lemmer protesteerden schippers tegen een nieuwe heffing.

Aan het einde van de eeuw

Rond 1800 was het oorspronkelijke doel van Heerenveen – turf uit het veen afvoeren – nog steeds zichtbaar in het landschap, maar de plaats was inmiddels veel meer geworden: een markt- en bestuurscentrum met eigen winkels, ambachten en dienstverlening.

Verder naar Heerenveen in de 19de eeuw