Langezwaag in de 18de eeuw
In de 18de eeuw bleef Langezwaag een uitgestrekt landbouwdorp met buurten en verspreide huizen. Het dorpshart bij de kerk was klein. Veenwinning, boerenwerk en winteronderwijs bepaalden het leven buiten die kern.
1729: grond bij de wijk Sing Sang
Een verkoop uit 1729 noemt vijf morgen grond in Langezwaag; een morgen was een oude landmaat bij een wijk die Sing Sang werd genoemd. Het hout op het perceel was al verkocht. Tot de verkopers behoorden kinderen en kleinkinderen van de 17de-eeuwse koopman Teunis Jans. Een van zijn dochters was getrouwd met een boer uit Kortezwaag.
1749: een wolnaaister en een arbeider
De belastinglijst van 1749 noemt niet alleen boeren en bezitters. Tiets Heres woonde alleen. In de bron staat haar beroep als "wolnayster", werk in de verwerking van wol. Haar aanslag bedroeg 6 pond en 12 stuivers.
Boele Alberts staat in dezelfde belastingbron als arbeider. Zijn huishouden telde drie volwassenen en kreeg een aanslag van 15 pond en 1 stuiver. Zulke vermeldingen geven namen aan mensen die in gewone dorpsbeschrijvingen vaak ontbreken.
Schoolmeester, dorprechter en collecteur
Schoolmeesters hadden meer dan één taak. Arent Jans wordt in 1760 en 1761 tegelijk schoolmeester en dorprechter genoemd. Vanaf 1772 werkte Geert Stel als koster en schoolmeester in Langezwaag. Later was hij ook collecteur, belastingontvanger. In 1791 betaalde hij 41 gulden huur voor het collectehuis.
Onder Langezwaag waren bovendien winterschooltjes in Wijngaarden en Nijesloot. In de zomer konden kinderen op het land nodig zijn; onderwijs was daardoor niet overal het hele jaar hetzelfde georganiseerd.
1781: een nieuwe kerk
De gemeente Opsterland noemt Langezwaag in de 18de eeuw het rijkste dorp van de grietenij. De middeleeuwse kerk werd in 1781 afgebroken en vervangen. De huidige Mattheüstsjerke dateert uit 1781-1782.
1788: weinig huizen bij de kerk
De Tegenwoordige Staat van Friesland merkte in 1788 op dat Langezwaag veel land had, maar weinig huizen bij de kerk. Ten noorden lagen goede weiden en hooilanden; ten zuiden lagen bouwlanden. Dat verklaart waarom het dorp op kaarten en later ook bij reizigers langgerekt en verspreid overkomt.
De beschrijving noemt "weinig huizen by de kerk".
De kern rond de kerk was dus klein, terwijl het dorpsgebied zelf groot was.
De band met Kortezwaag bleef zichtbaar
Langezwaag, Kortezwaag en Luxwoude gebruikten gezamenlijke hervormde trouwregisters. Een inschrijving uit 1796 laat bijvoorbeeld zien hoe Reitze Hendriks uit Kortezwaag trouwde met Janke Joukes uit Langezwaag.
Langezwaag door de eeuwen heen
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.