Luxwoude in de 18de eeuw
Luxwoude bleef in de 18de eeuw uitzonderlijk klein. Er stond verspreide bebouwing in het veenlandschap en het dorp was kerkelijk op de omgeving aangewezen. Pas tegen het einde van de eeuw bracht de turfwinning meer bewoners.
1749: slechts drie huishoudens
De gemeente Opsterland vermeldt dat Luxwoude in 1749 maar drie gezinnen telde. Een gepubliceerde uitwerking van het quotisatiekohier, een belastinglijst waarin huishoudens en hun draagkracht werden genoteerd, noemt drie gezinshoofden:
- Arend Tjebbes, boer, met vier personen in het huishouden;
- Jan Dirx, koemelker, met drie personen;
- de weduwe van Harmen Gjolts, die als "suinig gestelt" werd omschreven.
De aanslagen lagen tussen 12 gulden 13 stuivers en 17 gulden 13 stuivers. Deze namen en bedragen komen uit een moderne uitwerking van het kohier; voor publicatie is de oorspronkelijke scan niet afzonderlijk gecontroleerd.
Een klein dorp bij Gersloot
De Tegenwoordige Staat van Friesland beschreef Luxwoude aan het einde van de eeuw als "een klein Dorpje ... op de grenzen van Aengwirden". Het lag niet ver van Gersloot en hoorde daar kerkelijk bij.
De beschrijving noemt ook de Luxter Horn en een hooiweg naar de Luxter Tinie. Zo'n hooiweg was bedoeld om het hooiland in het lage, natte gebied te bereiken.
De turfwinning trekt mensen aan
Aan het einde van de 18de eeuw veranderde Luxwoude snel. Door de winning van laagveen ontstond werk voor veenbazen, turfmakers, schippers en arbeiders. Er kwam nieuwe bewoning langs de wegen door het veengebied.
De groei betekende niet dat Luxwoude een dicht dorpscentrum kreeg. Het bleef een streekdorp met verspreide huizen en boerderijen. De 19de-eeuwse notariële akten laten vervolgens zien hoe belangrijk turf, vaarwater en pramen waren geworden.
Kerkelijk met de zwaag-dorpen
In de hervormde administratie werden Langezwaag, Kortezwaag en Luxwoude samen genoemd. Bewoners van Luxwoude konden daardoor in een register staan waarvan de kerk in een naburig dorp stond.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.