Luxwoude in de 16de eeuw
Luxwoude was in de 16de eeuw een zeer kleine nederzetting aan de westkant van Opsterland. Boeren woonden op de overgang van hoger land naar nat veengebied. De plaats hoorde bij een oude ontginningszone die ook Langezwaag en Kortezwaag omvatte.
De naam bestond al in 1315
De oudste duidelijke vermelding is ouder dan de 16de eeuw. In een lijst uit 1315 staat Lukeswalde tussen de kapellen van Opsterland. In dezelfde lijst staan Urasuagh, Kortezwaag, en Utresuagh, Langezwaag.
Dat past bij de oude structuur van het gebied. Een cultuurhistorisch onderzoek beschrijft Luxwoude, Langezwaag en Kortezwaag langs een oude route door hetzelfde ontginningslandschap.
Een kapel, maar later geen eigen kerk?
Hier zit een onzekerheid in de bronnen. De lijst van 1315 noemt Luxwoude bij de kapellen. De gemeente Opsterland schrijft daarentegen dat Luxwoude nooit een eigen kerk had en dat inwoners in de 16de eeuw in Gersloot ter kerke gingen.
De veiligste conclusie is dat de kerkelijke situatie tussen 1315 en de 16de eeuw is veranderd. Of de kapel verdween, werd opgeheven of nooit uitgroeide tot een zelfstandige parochiekerk, weten we uit de geraadpleegde bronnen niet.
Geen bewaard Beneficiaalboek voor Luxwoude
Voor veel dorpen in Opsterland beschrijft het Beneficiaalboek van 1543 nauwkeurig de bezittingen van kerk en pastorie. Voor Luxwoude ontbreekt zo'n opgave. De moderne uitgave noemt Luxwoude uitdrukkelijk bij de dorpen waarvan geen register is overgeleverd.
De uitgevers sluiten niet uit dat er ooit gegevens zijn verzameld die later verloren gingen. Het ontbreken van een Luxwouder register zegt daarom niet dat er geen kerkelijk bezit of kerkelijke inkomsten waren.
Boerenland en veen
Luxwoude lag in een landschap waar landbouw en veen dicht bij elkaar lagen. De oudere dorpen van Opsterland waren in deze periode vooral op akkerbouw en veeteelt gericht. De grote commerciële turfwinning die Luxwoude later sterk zou veranderen, kwam pas in volgende eeuwen op gang.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.