Langezwaag in de 16de eeuw
In de 16de eeuw was Langezwaag een landbouwdorp op de overgang van zand naar veen. De middeleeuwse kerk was gewijd aan Sint-Mattheus. Een register uit 1543 laat zien hoeveel land aan kerk, pastorie en vicarie verbonden was. Een vicarie was een kerkelijke stichting met eigen land en inkomsten.
Dezelfde ontginningsstreek als Kortezwaag
Langezwaag en Kortezwaag waren afzonderlijke dorpen, maar hun oorsprong lag in hetzelfde landschap. Beide ontstonden uit ontginningen vanaf de Wispel en de Oude Ee. De oude namen Utrasuagh en Urasuagh werden al in 1315 naast elkaar gebruikt.
De boerderijen en akkers lagen op langgerekte percelen. Sloten voerden water af naar de lagere delen. Door bodemdaling en wateroverlast schoof de bewoning in de loop van de middeleeuwen naar hoger terrein.
1543: de kerk had land in boerderijen
Volgens het Beneficiaalboek bezat de patroon Sint-Mattheus negen roeden land in de boerderij van Aelck Feddis. Daarnaast lag kerkelijk land in de boerderij van Sytzie Sybes. Het waren geen losse gebouwenbezittingen: kerkelijke inkomsten waren verweven met boerderijen, hooiland en pachten.
De pastorie liep van de Feenscheiding tot het Diep
De pastorie was veertien roeden breed - roede is hier een oude landmaat - en strekte zich uit van de Feenscheiding tot het Diep. Verder hoorde er veel hooiland bij, onder meer bij de Muwe, Geersloot en Luxwoude.
De jaarlijkse opbrengst van de pastorie was eerder op drie florijnen geschat. In 1543 werd gedacht dat de landerijen ongeveer zeven florijnen huur konden opbrengen. Daarbovenop ontving de pastoor ieder jaar 17 florijnen van de rijkste boerderijen van het kerspel, het kerkelijke dorpsgebied.
Een tweede kerkelijk inkomen
Ook de vicarie, een kerkelijke stichting met eigen inkomsten, bezat een lang perceel en verschillende stukken hooiland. De vicaris kreeg jaarlijks dezelfde bijdrage van de boerderijen als de pastoor. Het register noemt onder anderen Jan Baern, Meynt Reytzis, Jets Hendricx, Wigger Kempis, Roeloff Ottiszoon en Anne Sybezoon als buren van deze landerijen.
Hertaling en geselecteerde brontekst uit het Beneficiaalboek van Langezwaag
Veen aan de zuidkant
De georganiseerde vervening van Opsterland kwam in de 16de eeuw op gang. In en rond Langezwaag lag het hoogveen ten zuiden van het oude landbouwgebied. De grote groei van turfwinning en handel volgde vooral in de 17de eeuw.
Langezwaag in de 17de eeuw: turf, herbergen en handel
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.