Drachten in de 18de eeuw: één centrum en een eigen kroniekschrijver
In de 18de eeuw groeiden de bebouwing langs vaart, weg en dwarsvaarten steeds meer aan elkaar. De turfwinning en scheepvaart brachten verkeer en werk. Tegelijk bleven de twee oude dorpskernen herkenbaar aan hun kerkhoven.
1743: één nieuwe kerk
De oudere kerken van Noorder- en Zuider-Drachten werden afgebroken. In 1743 kwam aan de huidige Zuidkade een nieuwe gezamenlijke kerk. Daarmee kreeg het groeiende Drachten ook kerkelijk een nieuw middelpunt. De Grote Kerk staat er nog.
Turfvaart rond 1750.
Bearn Lap schrijft het dorp op
Bernardus Fabricius werd in 1724 in Zuider-Drachten geboren. De schoenmaker, beter bekend als Bearn Lap, schreef niet alleen dorpsnieuws op. Hij herinnerde zich zijn eigen schooltijd, vertelde dat hij zelf als turfkruier in het veen had gewerkt en hield een reisjournaal bij van een handelsreis naar Groningen.
Bij de eerste dienst in de nieuwe Grote Kerk op 10 november 1743 was het gebouw nog niet af. De wind blies de tijdelijke bedekking van de ramen open en timmerlieden bleven tijdens de preek doorwerken. Fabricius legde het lawaai later in rijm vast.
Bearn Lap over school, turfwerk, kerk, reizen en Drachten in de 18de eeuw
Het Volgerveen bij Drachten en Laps herinnering aan het verdwenen veen
Alle Poper schrijft over reizen, vee en oogst
In Zuider-Drachten woonde nog een inwoner die zelf schreef: de doopsgezinde Alle Poper. Van hem is een bundel van 145 pagina's uit 1768-1778 bekend. Daarin staat een zeventien pagina's lang verslag van een reis van Drachten naar Amsterdam in juni 1769. De bundel bevat daarnaast teksten over vee en oogst, het nut van paarden, dronkenschap en sterfgevallen.
Oude kerken op papier bewaard
Fabricius maakte tekeningen van de vroegere kerken van Noorder- en Zuider-Drachten. Daardoor kennen we iets van gebouwen die al tijdens zijn jeugd verdwenen. Zijn handschrift is bovendien een uitzonderlijke bron voor plaatselijke gebeurtenissen tussen 1732 en 1779.
1790: een nieuwe doopsgezinde kerk
Craandijk vermeldde later dat in 1790 een doopsgezinde kerk de oudere vermaanhuizen bij het Zuiderkerkhof en bij de Luitenantslaan verving. Drachten kende daarmee naast de hervormde gemeente een zichtbare doopsgezinde gemeenschap.
Wat is nog zichtbaar?
- De Grote Kerk uit 1743 aan de Zuidkade.
- De oude begraafplaatsen van Noorder- en Zuider-Drachten.
- De Fabriciuslaan herinnert aan Bearn Lap.
- Het patroon van vaarten en dwarsvaarten dat de groei in de 17de en 18de eeuw bepaalde.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.