1641: de Compagnonsvaart verandert Drachten
Op 5 oktober 1641 sloten inwoners van Noorder- en Zuider-Drachten een overeenkomst met de Haagse koopman Passchier Hendriks Bolleman en zijn compagnons. Hun plan was groot: een bevaarbare verbinding naar de hoogvenen ten oosten van de twee dorpen.
Graven door de zandrug
De hoofdvaart werd vanaf het Gaasterdiep en de Smalle Ee door de hogere zandgrond gegraven. Bij de veenrand splitste het stelsel zich in een Noorder- en Zuiderdwarsvaart. Vanuit die dwarsvaarten werden wijken het veen in gegraven. Die watergangen dienden tegelijk voor ontwatering en voor het afvoeren van turf.
Turfwinning rond 1700.
Een nieuwe werkplaats langs het water
Het graafwerk en de turfwinning trokken arbeiders aan. Langs het water waren schippers, lossers, timmerlieden, smeden en andere ambachtslieden nodig. Craandijk schreef in 1875 dat hutten en keten van de verveners al spoedig plaatsmaakten voor steviger woningen en dat zich binnen ongeveer twintig jaar een belangrijke nederzetting langs vaart, lijkweg en Noorderdwarsvaart had gevormd.
“Dat was het begin eens nieuwen levens!”
Jacobus Craandijk over de aanleg van de vaart, 1875.
Niet alleen turf
De vaart bleef niet beperkt tot turfschepen. De waterweg maakte ook vervoer van landbouwproducten, hout, kalk, mest en andere goederen gemakkelijker. Rond het water ontstonden opslagplaatsen, molens, kalkovens en later scheepswerven en touwslagerijen.
Scheepvaart rond 1650.
Bolleman redde het financieel niet
Het project bracht Drachten blijvende verandering, maar voor Bolleman zelf pakte de onderneming slecht uit. Conflicten en financiële problemen leidden uiteindelijk tot zijn faillissement. De vaart bleef bestaan en werd door opvolgende compagnons verder gebruikt en uitgebreid.
Wat is nog zichtbaar?
- Het tracé van de Drachtstervaart door Drachten.
- De Noorder- en Zuiderdwarsvaart als bepalende lijnen in de ruimtelijke structuur.
- Wijken en waterlopen in het gebied richting Drachtstercompagnie.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.