De Folgeravenen bij Drachten
Ten oosten van de Folgeren lag vroeger een uitgestrekt hoogveengebied. Het liep in de richting van Rottevalle en de huidige Scheiding. Rond 1710 was dit veengebied ongeveer zeven kilometer lang en 400 tot 600 meter breed. De oppervlakte bedroeg ongeveer 350 hectare.
Het veen was verdeeld over veel eigenaren. Daardoor kon het niet eenvoudig als één geheel worden afgegraven. Saco van Teijens en Jan van Weeperen kregen de taak de eigenaren op te sporen. Dat duurde meer dan dertig jaar. In 1742 sloten de eigenaren een overeenkomst en vormden zij de Compagnie van de Folgeravenen.
Turfvaart rond 1750.
Vaarten, wijken en arbeiders
Voor de turfwinning moesten watergangen worden aangelegd of uitgebreid. De turf kon daarmee uit het veen naar Drachten en verder worden vervoerd. Langs de vervening verschenen ook tijdelijke houten keten voor arbeiders. Een groep van zulke keten werd een kolonie genoemd. Aan de Folgeralaan bleef de naam De Kolonie nog lang in gebruik.
De vervening schoof door het gebied. Waar turf was weggehaald, veranderde de bodem. Delen werden later ontgonnen tot landbouwgrond. Wegen, sloten en vaarten kregen daardoor een andere functie dan toen er nog hoogveen lag.
Hoe hoogveen werd ontwaterd, gestoken, gedroogd en als turf afgevoerd
Bearn Lap kende het veen nog
Bernardus Fabricius, beter bekend als Bearn Lap, groeide in Drachten op. In 1773 keek hij terug op het hoge veen uit zijn jeugd. Hij schreef:
“Gaan ik met mijn gedagten heen / Bovenwaarts naar 't hogeveen / Denk ik voor tweeenderig jaar / Doe ik meed turfkruijer waar.”
In modern Nederlands: Ik denk terug aan het hoge veen. Tweeëndertig jaar geleden werkte ik daar zelf als turfkruier.
Zijn datering brengt dat werk rond 1741. Een turfkruier verplaatste gestoken turf met een kruiwagen. Lap geeft geen verdere beschrijving van zijn werkdagen, loon of werktijden.
Het landschap veranderde tijdens zijn leven
In dezelfde terugblik beschreef Lap hoe hij het gebied uit zijn jeugd niet meer herkende:
“Het Volger veen gelijk men weet / Was in mijn tijden vrij wat breed / Waar zijn nu de Venen al / Tusschen Dragten en Rotteval.”
In modern Nederlands: Het Volgerveen was in mijn jonge jaren nog breed. Waar is al het veen tussen Drachten en Rottevalle gebleven?
Toen Lap dit in 1773 schreef, was de georganiseerde vervening al tientallen jaren bezig. Grote stukken hoogveen waren afgegraven en delen van het gebied waren daarna als land in gebruik genomen.
Een oudere geschiedenis van het veengebied
De Folgeren en het omliggende veen komen al in de 16de eeuw in bronnen voor. In 1543 lag bij Noorderdrachten een stuk veen in de Folgeren. Nog eerder, in 1529, kocht Tjaard van Burmania veengrond in de omgeving en liet hij een vaart graven voor de afvoer van turf.
Die vroege vervening leidde ook tot conflicten over water. Landeigenaren maakten bezwaar tegen het doorgraven van de Hoogeweg omdat zij schade door veenwater vreesden. In 1627 werd bepaald dat de vaart bij de Hoogeweg moest worden gedempt. De grootschalige ontginning van de Folgeravenen zelf kwam pas in de 18de eeuw goed op gang.
Wat is nog zichtbaar?
- De naam De Folgeren bestaat nog in het huidige Drachten.
- De Folgeralaan volgt een oude verbinding door het gebied.
- De boerderij aan Folgeren 12 dateert uit 1648; de voorgevel werd later vernieuwd.
- In het huidige wegen- en slotenpatroon zijn delen van de oude ontginning en verbindingen door het voormalige veengebied nog terug te vinden.
Meer over Drachten en de vervening
De Drachtster Compagnonsvaart en de vervening vanaf 1641
Bearn Lap over Drachten, zijn reizen en zijn eigen leven
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.