Bearn Lap als jonge turfkruier (1741)
Op 11 februari 1773 keek Bernardus Fabricius, beter bekend als Bearn Lap, terug op zijn leven in Drachten. Hij was 49 jaar oud. Bij zijn herinneringen ging hij in gedachten naar het hoge veen ten oosten van Drachten. Daar had hij als jonge man zelf gewerkt.
"Doe ik meed turfkruijer waar."
In modern Nederlands: Toen werkte ik zelf als turfkruier.
Lap schreef dat dit 32 jaar eerder was. Dat brengt zijn werk als turfkruier rond 1741. Hij was toen ongeveer zeventien jaar. Een turfkruier vervoerde turf met een kruiwagen. In de Folgeravenen werd juist in deze periode de vervening op grotere schaal georganiseerd.
Turfvaart rond 1750.
Het veen uit zijn jeugd
Meer dan dertig jaar later zag Lap hoe sterk de omgeving was veranderd. Hij dacht terug aan het gebied waar hij had gewerkt:
"Het Volger veen gelijk men weet / Was in mijn tijden vrij wat breed."
In modern Nederlands: Het Volgerveen was in mijn jonge jaren nog een groot veengebied.
Het ging om de venen bij De Folgeren, ten noordoosten van het oude Drachten. In de 18de eeuw werd daar op grote schaal turf gewonnen. Er kwamen vaarten en wijken om de turf af te voeren. Voor arbeiders werden eenvoudige verblijven gebouwd. Het werk trok mensen naar het gebied, terwijl het veen steeds verder werd afgegraven.
Waar is al dat veen gebleven?
Lap hoefde voor die verandering geen oude verhalen te gebruiken. Hij had het oorspronkelijke veen zelf gekend. In 1773 vroeg hij zich af:
"Waar zijn nu de Venen al?"
In modern Nederlands: Waar is al dat veen gebleven?
Hij keek daarbij naar het gebied tussen Drachten en Rottevalle. Waar in zijn jeugd nog hoogveen lag, zag hij later afgegraven en ontgonnen land. Voor Lap hoorde die verandering bij één mensenleven: eerst werkte hij er als jonge turfkruier, ruim dertig jaar later beschreef hij hoe het veen voor een groot deel verdwenen was.
Zijn leeftijd als een ladder
In hetzelfde verjaardagsgedicht keek Lap ook naar zijn eigen lichaam. Hij stelde een mensenleven voor als een ladder waarop iemand eerst omhoog klimt en later weer afdaalt. Bij de eerste trede, rond zijn tiende jaar, herinnerde hij zich vooral kinderspel. Rond zijn twintigste voelde hij zich snel en beweeglijk: hij kon springen, plezier maken en nog een deuntje zingen.
De derde trede plaatste hij rond zijn dertigste. Hij schreef dat hij stevig op zijn benen stond en dat gewoon werk hem geen last gaf. Hij herinnerde zich zichzelf als sterk, bezig en ijverig. Rond zijn veertigste voelde hij zich volgens zijn eigen terugblik nog steeds krachtig, maar hij werkte rustiger en bedachtzamer.
Op zijn 49ste verjaardag merkte hij dat de volgende trede langzamer kwam. Zijn stap werd flauwer en hij dacht eraan dat het klimmen niet eindeloos doorging. Tegelijk was hij dankbaar dat hij nog gezond in Drachten woonde en zich niet door buren of vrienden hoefde te laten ondersteunen. Hij vergeleek zichzelf met leeftijdgenoten die al vanaf hun jeugd zwak of ziekelijk waren geweest. Voor Lap was bijna een halve eeuw zonder veel lichamelijke klachten een grote rijkdom.
Die terugblik op zijn lichaam staat in dezelfde tekst als zijn herinnering aan het Volgerveen. Werk, landschap en ouder worden liepen in zijn gedachten door elkaar: hij zag het veen veranderen terwijl hij zelf van jonge arbeider een man van bijna vijftig was geworden.
De Folgeravenen in zijn tijd
De vervening van de Folgeravenen kwam in de eerste helft van de 18de eeuw goed op gang. In 1742 sloten eigenaren een overeenkomst om het veen gezamenlijk te laten afgraven. Het gebied strekte zich vanaf De Folgeren kilometers naar het oosten uit. Turf kon via waterwegen richting Drachten en Rottevalle worden afgevoerd.
Meer van Bearn Lap
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.