1740: het verdwenen schaap van Andrijs OebelesOostermeer in de 18de eeuw
In de 18de eeuw lagen het oude kerkelijke centrum op Hoogzand en de groeiende bewoning bij It Waltsje en de Lits nog uit elkaar. Turfwinning en vervoer over water hadden het dorp in de voorgaande eeuwen sterk veranderd. Rond het midden van de eeuw nam de grootschalige vervening af en bleef landbouw belangrijk. Meer over de lange ontwikkeling staat op Oostermeer door de eeuwen heen.
1723: Catharina Schrader in Oostermeer
Op 29 april 1723 kwam vroedvrouw Catharina Schrader naar Oostermeer voor Aurelia Harsma, de vrouw van ritmeester Poutsma. Schrader beschreef een zware bevalling en noteerde uiteindelijk dat moeder en kind het goed maakten. Haar volledige aantekening staat op Catharina Schrader in Oostermeer, 1723.
Turfvaart rond 1750.
1728: spinwerk op het Witveen
In januari 1728 verbleef Berentje Jans, een spinster uit Optwijzel, enkele dagen bij Wipkjen Hansen op het Witveen onder Oostermeer. Ze had haar eigen spinnewiel meegenomen om wol te spinnen. Tijdens haar verblijf werd ze ziek en bleef ze op bed. Na haar vertrek ontdekten de bewoners bloedsporen op het beddengoed. Haar twee pasgeboren dochters werden later in Rottevalle gevonden. Berentje Jans: spinwerk, de tweeling en het proces van 1731.
1736-1741: inwoners vertellen zelf
Het informatieboek van Tietjerksteradeel bewaart uit deze jaren verklaringen van inwoners van Oostermeer. De stukken noemen deuren, vensters, bedsteden, kleding, geld, een herberg, een koegrip en een brandbrief. Op de verhaalpagina's blijft zoveel mogelijk behouden wat de betrokkenen zelf zagen, hoorden en deden.
Verklaringen en verhalen uit Oostermeer
Uit 1740 en 1741 zijn ook afzonderlijke verklaringen bewaard over verdwenen dieren, groenten, bijenkorven en graan:
1740: het verdwenen schaap van Andrijs Oebeles
1740: wortels uit de tuin van Jeen Annes
1741: de aardappelen van Wopke Wijbreem
1741: de bijenkorven van Feijke Eelses
1741: de haver van Hendrik Wijbreem
Oostermeer 1737: Gerrijt Martinus in de kou
Gerrijt werd 's nachts in huizen aangetroffen. Zijn antwoorden gaan over kou, honger, slapen en twee wortels die hij had gegeten.
Oostermeer 1759: de burenruzie rond Gerben Ybes
Buren en andere inwoners vertelden over scheldwoorden, bedreigingen en gebeurtenissen op straat en bij de huizen.
1765: een aanval op het Witveen
Op 27 januari 1765 raakte Albart Dirks in het huis van Tjeerd Bonnes op het Witveen verwikkeld in een langdurige vechtpartij met Hendrik Joostes uit Surhuisterveen. Vier aanwezigen legden een verklaring af. De verklaringen over de aanval op Albart Dirks en de straf van Hendrik Joostes.
Oostermeer 1766: verdwenen schapen en schapenvellen
Sijtze Sapes miste twee witte Overdiepse weren. Getuigen volgden de dieren en hun vellen via weiland, wagen, het Oostermeerse beurtvaartschip en verkoop in Leeuwarden.
Oostermeer 1769: Sjoukjen Harmens op het Witveen
De ruim zestienjarige dienstmeid Sjoukjen Harmens werd verhoord over een gouden knoop, zwarte koralen, zilveren schoengespen en schoenen. Haar verklaring noemt armoede en berouw; over de plaats van de schoenen verschillen de verklaringen.
Alle verhalen uit Oostermeer in de 18de eeuw
Dagelijks leven in de verklaringen
Kaart van het Bergumermeer, 1664
Op deze kaart uit 1664 zijn het Bergumermeer en de omgeving van Oostermeer te zien.
Het Bergumermeer en omgeving, 1664.
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Beurtvaart rond 1750.
Kaart van Oostermeer
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Boerenerf rond 1715.
Herberg rond 1715.
Schoenmakerij rond 1715.
Bedstede rond 1750.
Verhoor rond 1715.
Oostermeer
Woorden en begrippen
- informatieboek - register waarin het plaatselijke gerecht verklaringen en verhoren liet vastleggen.
- brandbrief - dreigbrief waarin brandstichting werd aangekondigd; in de zaak-Wytse Foekes werd geld geëist.
- koegrip - goot of geul achter het vee in de stal.
- grietman - bestuurder en rechter van een Friese grietenij.
Meer verhalen en plaatsen
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bronnen
Verantwoording
De verklaringen worden als verhalen van de betrokken inwoners weergegeven. Eigen waarneming, horen-zeggen, beschuldiging en verhoor blijven van elkaar gescheiden.