Oostermeer 1766: Sijtze Sapes, verdwenen schapen en schapenvellen

Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer

Sijtze Sapes

Inlichtingen ingewonnen door Henricus Wiardus van Altena, grietman van Tietjerksteradeel, krachtens zijn opdracht en op verzoek van de fiscaal, ambtshalve.

Sijtze Sapes, koopman in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn dertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Aan het begin van deze zomer bracht hij vier schapen naar de weide op het land van Oene Dirks in Oostermeer, bij de Jorre. Daaronder waren twee weren, die hij uit het Overdiep in Groningerland had gekregen. Beide hadden witte wol; van beide waren de oorpunten afgesneden. Ze hadden ook het kenmerk "met quiedot". Op de 4e van deze maand werd één van deze weren uit het land gestolen. Op de 9e van deze maand vond hij op het schip van Oostermeer.

. 's morgens in Leeuwarden het vel van zijn gestolen weer, samen met nog een ander schapenvel. Gerben Jans, die meevaart op het schip van Oostermeer, heeft beide vellen die dag in Leeuwarden verkocht. Hoewel Sijtze wist dat één vel van hem was, maakte hij dat niet bekend en liet hij het stilzwijgend gebeuren.

Afgelopen dinsdag ontdekte hij dat ook de andere genoemde weer uit het land ontbrak. Vanochtend vond hij het vel van die weer en een ander schapenvel opnieuw in Leeuwarden op het schip van Oostermeer. Hij vroeg de schippers zijn vel niet te verkopen, omdat het van hem was. Zij voldeden aan zijn verzoek en namen het vel mee terug naar Oostermeer.

Sijtze weet niet wie zijn weren heeft gestolen. Toch verdenkt hij Fooke Jans in Oostermeer, omdat.

. schipper Gerben Jans niet voor hem verborgen hield dat Fooke Jans hem de twee schapenvellen had gegeven. Eén daarvan was van Sijtzes weer; het was vandaag acht dagen geleden in Leeuwarden verkocht. Sijtze weet heel goed dat de twee vellen die hij op de 9e en de 16e van deze maand op het schip van Oostermeer vond, niet de vellen waren van de twee schapen die hij veertien dagen geleden aan Fooke Jans had verkocht. Het waren de vellen van de twee eerder genoemde weren.

Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 16 augustus 1766. Sijtze Sapes.

Oeble Andrijs

Oeble Andrijs, schipper in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn tweeënzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen vrijdagavond, omstreeks negen uur, stond hij voor zijn deur. Hij zag dat Fooke Jans in Oostermeer twee schapenvellen op een wagen voor zijn deur neerlegde. Toen de wagen naar het Oostermeer reed, liep Cornelis, de zoon van Fooke Jans, erachteraan.

Toen Oeble in huis was, vertelde smid Obbe Egberts hem later dat diens zoon bericht had dat Fooke Jans de twee schapenvellen vanaf de wagen in het schip had gelegd. Dit laatste is een mededeling van een ander, geen eigen waarneming van Oeble.

Oeble had zelf een vel van een Overdieps schaap in het schip gehad. Buiten de twee genoemde vellen waren er volgens hem geen andere schapenvellen in het beurtvaartschip van Oostermeer. Sijtze Sapes voer mee naar Leeuwarden en zei onderweg tegen hem dat het vel van zijn vermiste weer in het schip lag. In Leeuwarden liet Sijtze medeschipper Gerben Jans weten dat hij dit vel niet moest verkopen maar naar huis moest terugbrengen. Dat gebeurde. Het vel ligt nu bij Oeble thuis. Sijtze zegt dat dit het vel is van de weer die hem is ontstolen. Verder.

. weet Oeble niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 19 augustus 1766. Oeble Andrijs.

Gerben Jans

Gerben Jans vaart tegen dagloon mee op het beurtvaartschip van Oostermeer. Hij woont in Oostermeer en is in zijn eenenzestigste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van de 8e van deze maand bracht Fooke Jans twee schapenvellen aan boord en droeg Gerben op die voor hem in Leeuwarden te verkopen. Gerben verkocht beide vellen op zaterdag in Leeuwarden samen voor vijfendertig stuivers. Toen hij 's avonds thuiskwam, gaf hij Fooke het geld in het huis van Egbert Gosses in Oostermeer.

Afgelopen vrijdagavond, terwijl Gerben op het schip was, bracht Fooke weer twee schapenvellen aan boord. Hij vroeg Gerben die de volgende dag voor hem in Leeuwarden te verkopen. Onderweg zei Sijtze Sapes, die meevoer, tegen Gerben dat één van die vellen hem toebehoorde: het was het vel van zijn vermiste weer. Daarom moest Gerben het.

Fragment uit de verklaring: dat het goed was

. niet verkopen, maar wel het lamsvel. Daarom verkocht Gerben alleen dat laatste vel. De carolusgulden die hij ervoor kreeg, gaf hij op de ochtend van de 17e van deze maand bij Fooke Jans thuis af. Daarbij vertelde hij dat Sijtze Sapes had gezegd dat het andere schapenvel van hem was. Omdat dit niet was verkocht en Sijtze het als zijn eigendom herkende, ligt het nu in het huis van schipper Oeble Andrijs. Toen Gerben verslag uitbracht. antwoordde Fooke alleen "dat het goed was". Gerben kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. Gerben Jans.

Maaike Andrijs

Maaike Andrijs, weduwe van Sjoerd Atses in Oostermeer en in haar vijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 16e van deze maand kwam Fooke Jans met een wit Overdieps schaap langs. Dit gebeurde vóór de middag. Haar oudste zoon vroeg Fooke waar hij met het schaap vandaan kwam. Fooke antwoordde dat hij het van.

. Sijtze Sapes had gekocht en dat het bij Halbe Roels in de weide had gelopen. Een van haar zoons voegde eraan toe: "het is de weer van Sijtze met de ruige zak". Maaike vindt de route die Fooke met het schaap nam enigszins verdacht, omdat dat geen ordis pad is. Vanuit Halbe Roels kon hij niet over de weg komen zonder een route over dijken en wallen te nemen. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 19 augustus 1766. Maaike Andries.

Andrijs Sjoerds

Andrijs Sjoerds, ongehuwd, wonend in Oostermeer en in zijn twintigste levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Op de 16e van deze maand was hij met zijn moeder en jongste broer buiten voor de deur, toen Fooke Jans uit Oostermeer met een witte Overdiepse weer langs hen kwam. Dit gebeurde vóór de middag. Andrijs vroeg waar hij met dit schaap vandaan kwam. Fooke zei dat hij het van Sijtze Sapes had gekocht. Omdat hij het te druk had met burgerplichtes, had hij het enige tijd bij Halbe Roels laten lopen.

. waarvandaan hij het uit de weide haalde. Andrijs zei daarop: "het is de weer van Sijtze met de ruige zak". Hij had bedenkingen bij Fookes route met het schaap, omdat dit geen ordis pad is en Fooke vanaf Halbe Roels niet goed kon komen zonder over dijken en wallen te gaan. Bovendien leek Fooke op dat moment enigszins ontsteld, omdat hij rood om het hoofd was. Hij weet verder niets, sluit na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. Andrijs Sjoerds.

Pijtter Dirks

Pijtter Dirks, wonend in Oostermeer en naar zijn beste weten ongeveer vijftig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 12e of 13e van deze maand ontmoette hij Fooke Jans met een wit schaap op het land van Alle Wolles in Oostermeer, op het ordis pad. Hij vroeg of het een Overdieps schaap was. Fooke antwoordde: "neen, het is een half Slagt", en zei dat hij het had van Bartel uit Kootstertille. Pijtter weet verder niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. De handtekening lijkt Pijtter Dijks; de naam in de verklaring blijft Pijtter Dirks.

Jeip Annes

Jeip Annes, wonend in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagmiddag, na de laatste preek, kwam Fooke Jans bij hem thuis en vroeg naar de schapenvellen. Jeip antwoordde dat het ene naar Bergum was gekomen. Hij wist niet of het zich op het schip of bij Oeble Andrijs thuis bevond. Sijtze Sapes had gezegd dat het zijn schapenvel was; deze was bij Bergumerdam van het schip gegaan.

Fooke vertelde niet hoe hij aan het schaap gekomen was, maar zei dat hij Sijtze Sapes graag eens wilde spreken. Op Fookes verzoek liet Jeip zijn dochter Sijtze bij hem thuis halen. Daar vroeg Fooke aan Sijtze of deze hem zijn schapen niet. had gelaten.

. waarop Sijtze antwoordde dat hij wel verlangde dat Fooke hem niets minder dan het geld ervoor zou geven. Sijtze zei dat zij er geen overeenkomst over hadden gesloten. Zonder dat sterk tegen te spreken, verklaarde Fooke ronduit dat hij de twee schapen uit het land van Sijtze Sapes had gehaald. Hij was van plan hem daarvoor te betalen, maar had nu geen geld. Verder is gevraagd en vastgelegd dat er tussen Fooke en Sijtze geen overeenkomst over de schapen was gemaakt.

Jeip weet verder niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 19 augustus 1766. Jeip Annes. De ambtelijke slotformule noemt 16 en 19 augustus 1766.

**Bronlaag:** Fookes erkenning wordt hier door Jeip als gehoorde uitspraak weergegeven. In A11 is geen zelfstandig, door Fooke ondertekend verdachtenverhoor aanwezig.

Sijtze Sapes, nadere verklaring

Nadere inlichtingen ingewonnen door Henricus Wiardus van Altena, grietman van Tietjerksteradeel, volgens de opdracht van de raden van het Hof van Friesland van 20 augustus 1766.

Sijtze Sapes, koopman in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn dertigste levensjaar, is opnieuw opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij is geconfronteerd met Fooke Jans. Ongeveer vier weken geleden, zonder de datum precies te kunnen bepalen, vroeg Fooke hem of hij vette schapen voor hem had. Sijtze antwoordde dat hij dat niet geloofde, maar wel drie Overdiepse schapen had. Eén liep in Wijbe Sipkes' Riedkamp, twee in het land van Oene Dirks. Hij wilde ze niet voor minder dan zes gulden per stuk afstaan. Hij dacht niet dat ze voor Fooke geschikt waren; de passage zegt dat hij er één niet kon slachten, omdat het niet boven de vijftig pond zou wegen.

Sijtze weet niet dat er hierover meer woorden tussen hem en Fooke zijn gevallen. Evenmin herinnert hij zich dat Fooke zei.

. dat hij de schapen daarop zou halen, en nog minder dat hij ze op huur aannam. Er was tussen hen helemaal geen overeenkomst gemaakt. Er was alleen het hiervoor beschreven gesprek geweest.

Hoewel Sijtze na het verdwijnen van het eerste schaap dagelijks met Fooke omging en met hem sprak, zei Fooke geen woord dat hij de genoemde schapen voor dat geld aannam; nog minder zei hij dat hij ze had meegenomen en geslacht. De twee weren waren buiten Sijtzes medeweten heimelijk uit het land gehaald. Tot zaterdag had Fooke geen toezegging gedaan om ervoor te betalen. Sijtze gelooft dat Fooke nu een afspraak voorwendt om zijn misdaad te verbergen: alsof hij de schapen voor zes gulden uit het land naar huis mocht halen. Volgens Sijtze was dat niet zo, omdat er geen overeenkomst was gemaakt. Dit laatste is zijn oordeel over Fookes voorstelling, geen vastgesteld motief.

Hij weet verder niets, sluit na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 22 augustus 1766. Sijtze Sapes. Afgelegd voor de grietman en de getuige-klerk op dezelfde datum, ondertekend door Altena en Wilhelmi.

Fooke Jans in Oostermeer

Waarschijnlijk dezelfde persoon in meerdere zaken: De naam en het dorp keren terug bij de klachten van 1754-1759, de viskorven in 1759 en de schapenvellen in 1766. De gerechtelijke correspondentie verbindt Fooke uitdrukkelijk met de zaak van Gerben Ybes. De latere schapenzaak past geografisch, maar is hier niet met een burgerlijke of kerkelijke registratie aan dezelfde persoon vastgemaakt. Beschuldigingen en getuigenuitspraken blijven als zodanig herkenbaar.

Oostermeer 1754-1759: verklaringen over Fooke Jans | Toen en Toen

Oostermeer 1759 - 26 schelviskorven en Fooke Jans

Oostermeer 1758-1759 - gouden knopen en woorden voor het gerecht

Deze mensen in andere verklaringen

Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.

1754-1766: Gerben Ybes en Fooke Jans in Oostermeer

Bergum 1790.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.