Oostermeer 1758-1759 - schilder en timmerlieden rond Gerben Ybes
Oostermeer 1758-1759: gouden knopen en woorden voor het gerecht
Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Binnert Douma
Binnert Douma, mederechter van Tietjerksteradeel, wonend op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 70ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Hij bevestigt de eed die hij bij het aanvaarden van zijn ambt had afgelegd. Op 26 februari 1759 was Gerben Ybes door Fooke Jans wegens belediging opgeroepen om een boete te betalen. Gerben verscheen voor het gerecht en vroeg of hij moest procederen tegen zo'n kerel als Fooke Jans, die niets had om te betalen. Bijzitter Oosterhoff, als oudste bijzitter en in afwezigheid van grietman Altena, sprak Gerben daarop aan. Zijn woorden volgen op 000175.
Oosterhoff zei tegen Gerben dat men niemand recht kon weigeren. Gerben viel de bijzitter daarna met kwaadaardige woorden aan. Hij zei onder andere dat Oosterhoff valse akten schreef en valse kwitanties gaf. Hij zei dat in aanwezigheid van alle aanwezigen, hield het staande en zou het bewijzen. Binnert weet verder niets. De afsluiting is verkort.
Gerrijt Reitsma
Gerrijt Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel, wonend in Hardegarijp, in zijn 37ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring en bevestigt zijn ambtseed. Fooke Jans uit Oostermeer had Gerben Ybes, meesterbakker, wegens beledigingen laten oproepen voor een boete. Op 26 februari 1759 verscheen Gerben voor het gerecht. Hij vroeg of hij moest procederen tegen zo'n kerel als Fooke Jans, die niets had om te betalen. Bijzitter Oosterhof, die als oudste bijzitter de vergadering voorzat, zei dat men niemand recht kon weigeren.
dit Seg ik houd het Staande in present van Jimme alle en Zal het bewijzen
Gerben viel Oosterhof daarop met kwaadaardige woorden aan en zei dat de bijzitter valse kwitanties en valse akten schreef. Hij voegde toe: "Dit zeg ik, ik houd het staande in aanwezigheid van jullie allemaal en zal het bewijzen." Gerrijt weet verder niets.
Sijtske Jans (tweede verklaring)
Keuken rond 1750.
Sijtske Jans wonende te Oostermeer oud in t 28ste Jaar geciteert etc getuigde de Waarheit te Zijn dat Gerben Ybes meester Backer te oostermeer op den 26 october 1758 publijk op de Straat heeft uitgeroepen dat Nanne Oosterhof hem Zijn gouden Knopen had ontstolen en dat hij oosterhof daar van Zulke Schobijakken als Fooke Jans en Harmanus Muldering Zijn onderhield ook mede dat Nanne oosterhof een valsche quitantie en Edul Schrijver was
Sijtske Jans, wonend in Oostermeer, in haar 28ste levensjaar, legt nog een afzonderlijke verklaring af. Zij hoorde Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, op 26 oktober 1758 in het openbaar op straat roepen dat Nanne Oosterhof hem zijn gouden knopen had ontstolen. Hij zei dat Oosterhof daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Hij noemde Nanne ook een schrijver van valse kwitanties en akten. Sijtske weet verder niets; de afsluiting is verkort. Het zijn Gerbens beschuldigingen zoals zij die hoorde.
Hans Jans (tweede verklaring)
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, verklaart afzonderlijk dat hij naar zijn beste herinnering Gerben op 26 oktober 1758 op straat hoorde roepen dat Nanne Oosterhoff hem zijn gouden knopen had ontnomen en daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Gerben noemde Nanne ook een schrijver van valse akten en kwitanties. Hans weet verder niets; de afsluiting is verkort.
De verklaringen zijn afgelegd voor de grietman als gecommitteerde en plaatsvervangend fiscaal, op 10 september en 1 oktober 1759. H. W. van Altena en G. Wilhelmij bekrachtigen dit.
Gerecht Tietjerksteradeel aan Hof
Edele, machtige heren,
Gerecht van Tietjerksteradeel (in modern Nederlands):
Over verschillende door Fooke Jans in Oostermeer gepleegde buitensporigheden hebben wij. Wij voegen hierbij de door ons daarover afgenomen verklaringen.
Ook voegen wij de verklaringen toe die wij hebben afgenomen over het gedrag van Gerben Ybes in Oostermeer. Hij is al geruime tijd verscheidene keren door ons terechtgewezen en zelfs beboet. Hij volhardt in zijn onbetamelijke levenswijze en gaat, in plaats van zich te verbeteren, van kwaad tot erger. Dat kan u verder uit de bijgevoegde verklaringen blijken.
Omdat te vrezen is dat door de handelwijze van deze beide personen verder onheil kan ontstaan, hebben wij het als onze plicht beschouwd dit aan u ter overweging voor te leggen.
Woning rond 1750.
Wij blijven met respect uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel. Getekend: H. W. van Altena en G. Wilhelmij. Bergum, 1 oktober 1759. De brief blijft in de wij-vorm.
Hof Friesland aan nedergerecht
Hierop volgde deze brief:
Beste, dierbare, bijzondere. ,
Hof van Friesland (in modern Nederlands):
In antwoord op uw brief en de verklaringen die zijn afgenomen ten laste van Gerben Ybes en Fooke Jans, hebben wij besloten u terug te schrijven. In hetgeen de beklaagden ten laste is gelegd en verder in uw verklaringen staat, vinden wij. dat dit door u kan worden bestraft of gecorrigeerd. De ontkenning en aansluiting van deze zin zijn niet volledig helder; het vervolg is wel duidelijk.
Daarom laten wij het aan u over om Gerben Ybes en Fooke Jans te straffen of terecht te wijzen zoals u volgens goede rechtspraak passend acht. Daarop vertrouwend bevelen wij u in Gods heilige bescherming aan en blijven wij uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland. Ondertekening: H. van der. Leeuwarden, 2 oktober 1759.
De brief behoudt de wij-vorm.
Gerben Ybes, bakker in Oostermeer
Dezelfde centrale persoon in het samenhangende onderzoek: De verklaringen uit 1757-1759 noemen Gerben telkens als meesterbakker in Oostermeer. Onder anderen Harmanius Muldering, diens vrouw Jelttie Jacobs, Hans Jans en Sijtske Jans komen terug. In het dossier over Fooke Jans treedt Gerben zelf als benadeelde op. De marktzaak van 1760 noemt zijn huis, zonder hem daarmee tot verdachte te maken.
Fooke Jans in Oostermeer
Waarschijnlijk dezelfde persoon in meerdere zaken: De naam en het dorp keren terug bij de klachten van 1754-1759, de viskorven in 1759 en de schapenvellen in 1766. De gerechtelijke correspondentie verbindt Fooke uitdrukkelijk met de zaak van Gerben Ybes. De latere schapenzaak past geografisch, maar is hier niet met een burgerlijke of kerkelijke registratie aan dezelfde persoon vastgemaakt. Beschuldigingen en getuigenuitspraken blijven als zodanig herkenbaar.
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1754-1766: Gerben Ybes en Fooke Jans in Oostermeer
Boerderij 1700.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Houtbewerking rond 1750.
Geld rond 1770.
Bakkerij rond 1770.
Zuivelbereiding rond 1715.
Bedstede rond 1750.
Woorden en begrippen
- Hof van Friesland - hoogste gewestelijke gerecht in Friesland.
- Bijzitter: mederechter in het plaatselijke gerecht. Nanne Oosterhof zat op 26 februari 1759 als oudste bijzitter de zitting voor.
- Kwitantie: schriftelijk bewijs van betaling.
- Edul: de juridische bronterm die in de verklaringen staat voor een schriftelijk stuk; de precieze betekenis is hier niet verder ingevuld.
- Injurie: belediging of aantasting van iemands eer waarvoor men voor het gerecht kon worden geroepen.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bronnen
Verantwoording
Sijtske Jans en Hans Jans geven ieder weer wat zij Gerben op 26 oktober 1758 op straat hoorden roepen. Binnert Douma en Gerrijt Reitsma beschrijven ieder de gerechtszitting van 26 februari 1759. Hun formuleringen zijn naast elkaar behouden. De bronterm 'Edul' blijft staan omdat de precieze juridische betekenis in deze stukken niet volledig duidelijk is. De brief van het gerecht noemt eerdere correcties en boeten; het antwoord van het Hof laat verdere correctie of bestraffing aan het nedergerecht over. Een afzonderlijk vonnis met een concrete straf staat niet in de bewaarde reeks.
Boek 2; IB2-055. Volledige verklaringen volgens de beschikbare transcripties. Voorlopige lezingen en open plekken zijn niet ingevuld; details staan in het controleoverzicht.