Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oostermeer 1736: inbraak bij Halbe Klaases

Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer

Halbe Claases

Halbe Claases, boer in Oostermeer, is naar zijn beste weten ongeveer negenendertig jaar oud. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.

Halbe Claases (in modern Nederlands):

Op 1 oktober jongstleden, tussen drie en vier uur in de ochtend, kwam mijn knecht boven en vertelde mij dat de achterdeuren en het venster van het openstonden. Volgens hem had hij die de avond tevoren goed gesloten. Het venster was in stukken gebroken. Na onderzoek bleek dat ik vier hemden, een heuldoek, een oude en een oude linnen broek kwijt was. Mijn knecht miste daarnaast een oude met ronde zilveren knopen. Ik weet niet hoeveel knopen eraan zaten. Een hemdrok was een kledingstuk voor het bovenlichaam.

Naar mijn mening is de dief door het venster van het dorshuis naar binnen gebroken. Ik weet niet wie dit heeft gedaan en kan ook niemand aanwijzen op grond van een vermoeden. Meer weet ik er niet van.

Boerenerf rond 1715.

Boerenerf rond 1715.

De verklaring werd voorgelezen en afgesloten met zijn handtekening. Opgemaakt op 26 november 1736. Ondertekend: Halbe Klaases. Daaronder staat dat hij op die datum voor de verklaarde. Genoemd worden H. W. van Glinstra en T. Ypeij.

Popke Bartels

Popke Bartels woont als knecht bij Halbe Klaases, boer in Oostermeer. Hij is naar zijn beste weten in zijn eenentwintigste of tweeëntwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.

Popke Bartels (in modern Nederlands):

Op 1 oktober jongstleden, om ongeveer drie à vier uur in de ochtend, stond ik op. Ik vond de achterdeur en het venster van het dorshuis open. Van dat venster was een plank afgebroken. Ik vertelde mijn baas dat ik dit had aangetroffen en dat er volgens mij dieven bij ons huis waren geweest.

Omstreeks negen uur kwam de meid die bij ons diende bij de mand met linnengoed. Zij vertelde dat daaruit hemden ontbraken: één van haar, één van onze baas, één van een voorkind van onze baas en één van het kind. Een voorkind is een kind uit een eerdere relatie. De mand stond op de . Daaruit ontbraken ook een huildoek en een Tipmuts van de meid. Daarna zochten wij hier en daar of er nog meer kleding verdwenen was.

Verhoor rond 1780.

Verhoor rond 1780.

Popke Bartels (in modern Nederlands):

Daarna bleek dat de meid ook een bruin schort. kwijt was. Ik miste een oude hemdrok waaraan, naar mijn beste herinnering, dertig ronde zilveren knopen zaten. Ik weet niet wie deze goederen heeft gestolen. De dief moet volgens mij door het venster van het dorshuis zijn binnengebroken, omdat ik de achterdeuren de avond ervoor goed had gesloten. Meer weet ik er niet van.

Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum, 20 november 1736. Vóór de handtekening staat een slecht leesbare toevoeging waarin onder meer 'een koe' en 'Hemdrok' lijken te staan. Het verband en de overige woorden kunnen niet betrouwbaar worden gelezen; die bijzonderheden worden niet ingevuld.

Ondertekend: Popke Bartels. Daaronder staat dat de verklaring op 20 november 1736 voor en Wytse Tjebbes werd afgelegd. Genoemd worden W. Tjebbes en T. Ypeij.

Brief van het Hof, 1 december 1736

Hof van Friesland (in modern Nederlands):

Geachte vrienden,

Wij hebben de nadere verhoren ontvangen over de diefstal van een eenjarig rund, waarbij Andrijs Ewarts wordt beschuldigd. Wij handhaven de opdracht die wij u eerder gaven in onze brief van 16 november jongstleden.

Verder verzoeken en bevelen wij u het volgende over de diefstal en woninginbraak bij Halbe Klaases onder Oostermeer. Als u meer te weten komt over deze inbraak, moet u ons daarover informeren. Als de dader of daders u bekend worden, moet u hen door uw laten arresteren en onder goede bewaking naar het afgebroken hier brengen.

Wij vertrouwen u toe aan de bescherming van de Almachtige en blijven uw goede vrienden. Leeuwarden, 1 december 1736. De van het Hof van Friesland.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Oostermeer

Plaatsen in de omgeving

Dagelijks leven

Schoenmakerij rond 1715.

Schoenmakerij rond 1715.

Zuivelbereiding rond 1715.

Zuivelbereiding rond 1715.

Huishouden rond 1715.

Huishouden rond 1715.

Woning rond 1715.

Woning rond 1715.

Verhoor rond 1715.

Verhoor rond 1715.

Woorden en begrippen

  • huildoek/heuldoek - een doek of kledingstuk. De precieze vorm en functie zijn in deze verklaring nog onzeker.
  • tipmuts - witte ondermuts die het haar bedekte; in de Friese streekdracht werd zij onder het gedragen.
  • dorshuis - deel van de boerderij waar graan werd gedorst en opgeslagen.
  • koestal - deel van de stal waar de koeien stonden.
  • hemdrok - kledingstuk voor het bovenlichaam.
  • grietman - bestuurder en rechter van een Friese .

Meer over dit verhaal

De verklaringen van Halbe Klaases en Popke Bartels staan in de bron in de ik-vorm en zijn zo weergegeven. Halbe weet niet hoeveel zilveren knopen aan Popkes hemdrok zaten; Popke noemt er dertig. De omschrijving van het bruine schort en een toevoeging bij Popkes ondertekening zijn niet betrouwbaar leesbaar. De dag van Popkes verklaring is in de scan onzeker; het externe uittreksel noemt 28 november. Er is in deze bronreeks geen bekende dader of vonnis.

Verantwoording bij de verklaringen

  • Hofbrief op scan 4: handhaven is onzeker gelezen. De brief behandelt naast de inbraak bij Halbe ook een afzonderlijke runderdiefstal. De aangifte van Wijtske Cornelis uit Hardegarijp hoort bij die andere zaak; deze zaken zijn niet tot één diefstal samengevoegd.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Bronnen

    Verantwoording

    Boek 2; IB2-003. Volledige verklaringen volgens de beschikbare transcripties. Voorlopige lezingen en open plekken zijn niet ingevuld; details staan in het controleoverzicht.