Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat, in Oostermeer (1737-1738)
Oostermeer 1737: open deuren en vensters bij Wytse Foekes
Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Wytse Foekes, verhoor december
Afzonderlijke verklaring van Wytse Foekes, boer in Oostermeer, ruim zestig jaar oud. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende.
Wytse Foekes (in modern Nederlands):
Op de avond van de 16de van deze maand vertelde mijn meid dat zij die ochtend bij het opstaan beide voordeuren van mijn woning open had gevonden. De sloten van de deuren lagen op de vloer. Mijn dochter had die deuren de avond tevoren goed gegrendeld.
Op de ochtend van de 17de zag ik dat een venster van mijn binnenhuis uit de haken was genomen. Een ruitje was gebroken. Ook het venster van het middelhuis was uit de haken genomen. Dat vond ik terug in de sloot bij mijn huis. Van het venster van het binnenhuis lagen hier en daar stukken.
Op die laatste datum merkte ik dat enkele guldens uit mijn kast ontbraken. Ik weet niet hoeveel en ook niet hoe het geld weg is geraakt. De kast vond ik op slot. Ik weet niet wie de dader is. In het dorp wordt Gerrijt Martinus beschuldigd van diefstal. Ik weet echter niet wie hem op heterdaad zou hebben betrapt. Meer weet ik niet.
Schoenmakerij rond 1750.
Wytse Foekes (in modern Nederlands):
Na voorlezing sluit ik de verklaring af en onderteken die. Oostermeer, 19 december 1737. Wytse Foekes.
Aaltje Beerns
Afzonderlijke verklaring van Aaltje Beerns, die als dienstmaagd bij Wytse Foekes in Oostermeer woont. Zij is naar haar beste weten in haar eenentwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij het volgende.
Aaltje Beerns (in modern Nederlands):
Op de 16de van deze maand, toen ik omstreeks vier uur 's morgens opstond, vond ik de voordeuren van de woning van mijn baas open. De sloten lagen op de grond. De dochter van mijn baas had daarmee de deuren de avond tevoren gesloten. Op de 17de zag ik dat één venster van het binnenhuis uit de haken was genomen en in stukken was gebroken. Toen was ook het venster van het middelhuis uit de haken genomen. Het is in de sloot bij het huis teruggevonden. Volgens de dochter van mijn baas was enig geld uit de kast gestolen. Ik kan niet zeggen of dat waar is. Ik weet niet wie de dief is. Bij de twee voorvallen heb ik ook niet het geringste. bij het huis van mijn baas vernomen. Meer weet ik er niet van. Hiermee sluit ik na voorlezing mijn verklaring af en plaats ik mijn gebruikelijke merkteken. Oostermeer, 19 december 1737. Aaltje Beerns, met haar eigenhandig merk.
Gerryt/Gerrijt Martinus, verhoor januari
Afzonderlijke verklaring van de gedetineerde Gerryt Martinus.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Hij zegt dat hij die dag buiten de deur had geluisterd naar het rumoer dat Jan Gerrijt, smid in Oostermeer, in zijn eigen stoep maakte.
Keuken rond 1800.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Dat is hem volledig onbekend. Hij zegt ook niet te weten wie de diefstal op 19 december 1737 in het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer heeft gepleegd. Hij zegt daaraan op geen enkele manier schuldig te zijn.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
De verklaring is na het verhoor op 5 januari 1738 afgelegd voor de commissaris en fiscaal. F. Haijes en T. Ypeij worden genoemd. De kopie is met de oorspronkelijke stukken vergeleken en door hen bevestigd.
Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat
Dezelfde jongen in een reeks verklaringen: Gerrijt Martinus woont in Oostermeer, wordt bijgenaamd Soldaat en is bij zijn verhoor in zijn zestiende levensjaar. Hij vertelt over kou, honger en de druk van zijn vader Martinus Claases. Hessel Harmens vindt hem slapend; andere inwoners noemen hem als verdachte zonder de diefstal zelf te hebben gezien. De terugkerende verdenkingen mogen niet worden voorgesteld als bewezen daderschap in iedere zaak. Dit is een sterke kandidaat voor de herinnering aan een jongen die herhaaldelijk wordt beschuldigd.
Wytse Foekes: inbraken en een dreigbrief
Zeer waarschijnlijk dezelfde benadeelde: De verklaringen uit Oostermeer in 1737 en de brandbriefzaak uit 1738 noemen dezelfde Wytse Foekes. De eerste verklaringen beschrijven zijn huis, dochter en dienstmeid. Het latere dreigbriefje is een afzonderlijke gebeurtenis. Een vermoeden tegen Gerrijt Martinus in de eerdere verklaringen identificeert niet automatisch de schrijver van de brandbrief.
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1737-1738: Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat
Vervoer 1715.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Dagelijks leven
Zuivelbereiding rond 1715.
Schoenmakerij rond 1715.
Woning rond 1715.
Bedstede rond 1750.
Verhoor rond 1715.
Plaatsen
Oostermeer in de 18de eeuw
Bergum in de 18de eeuw
Drachten in de 18de eeuw
Veenwouden in de 18de eeuw
Surhuisterveen in de 18de eeuwWoorden en begrippen
- binnenhuis - woondeel van een woning of boerderij.
- middelhuis - middendeel tussen woon- en achtergedeelte; de precieze indeling verschilde per huis.
- grendel - schuif of balk waarmee een deur van binnen werd gesloten.
Gerelateerde zaken rond Gerrijt Martinus
1737: Gerrijt Martinus in de kou en op zoek naar beschutting
1737: het nachtelijke voorval in de herberg van Rinse Sijtses
1737: geld uit de broek van Jacob Binnerts
1737: de nachtelijke diefstal bij Oebele Binnerts
1737-1738: rokken, geld en een opengebroken venster bij Wytse FoekesGerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat - overzicht van de samenhangende zaken
Alle verhalen uit Oostermeer in de 18de eeuwVerantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bronnen
Verantwoording
Boek 2; IB2-007. Volledige verklaringen volgens de beschikbare transcripties. Voorlopige lezingen en open plekken zijn niet ingevuld; details staan in het controleoverzicht.