Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat, in Oostermeer (1737-1738)
Oostermeer 1737: nachtelijke diefstal bij Oebele Binnerts
Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Oebele Binnerts
Oebele Binnerts, boer in Oostermeer, is naar zijn beste weten 43 jaar oud.
Fragment uit de verklaring: een dieff, een dieff
Oebele Binnerts (in modern Nederlands):
Op donderdag..., tussen tien en elf uur 's avonds, lag mijn vrouw met twee kinderen op een bedstede. Ik lag op de andere bedstede in mijn kamer met een van mijn andere kinderen, dat ziek was. Mijn vrouw riep: "Een dief, een dief!"... Ik sprong onmiddellijk uit bed en botste enigszins tegen de persoon aan. Ik liep naar mijn voordeur, die openstond. Ik meende buiten iemand te zien. Het was buiten heel donker. Ik weet niet wie op die heimelijke manier in mijn huis is gekomen. Mijn knecht had de deur die avond goed gesloten.
Mijn knecht Sjoerd Binnerts was uit bed. Uit zijn broek, die op de bedstede lag, waren twee stuivers en... verdwenen. Zelf miste ik ook... Uit de broek van mijn knecht Jan Wobbes, die bij de genoemde bedstede hing, waren een schelling, stuivers en enkele duiten weg. Van mijn meid Mayke Jans waren uit de bij haar liggende kleding een schelling, vijf stuivers en enkele duiten gestolen. Ook de broek van mijn zoon Aucke Oebeles, die op de stoel vóór mijn bedstede lag of stond, was...
De dief was naar alle waarschijnlijkheid vervolgens naar het bed van mijn vrouw gegaan om ook daar iets te stelen.
... Ik weet niet of de dief zich die avond in mijn huis heeft laten insluiten en is blijven liggen, of dat hij is ingebroken.
Wij hebben geen... aan het huis gevonden. Er worden leren schoenen met metalen gespen genoemd. Ik kan niet zeggen wie de dief was. Wel vermoed ik dat het Gerrijt Martinus, wonend in Oostermeer, kan zijn geweest. Meer weet ik er niet van.
Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum, 25 december 1737. Oebele Binnerts. Afgelegd voor de commissaris en actuaris Johan Ypeij. W. Tjebbes en J. Ypeij worden genoemd.
Boerenerf rond 1715.
Nieuw onderzoek: verhoren door mederechter Wytse Tjebbes op ambtshalve verzoek van de fiscaal over diefstal van baggelturf in Hardegarijp.
Het Hof vraagt nader onderzoek
Hof van Friesland (in modern Nederlands):
Wij hebben uw brief van de 26ste van deze maand gelezen over de toegezonden verhoren en het onderzoek bij het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer. Het Hof beveelt nader onderzoek, in het bijzonder naar Gerrijt Martinus, en verlangt dat daarover verklaringen worden afgenomen en toegezonden.
Wij vertrouwen u toe aan de bescherming van de Almachtige en blijven uw goede vrienden. De raadsheren van het Hof van Friesland. Leeuwarden, 27 december 1737.
Sjoerd Atses, meester-schoenmaker
Daarop werden nadere verhoren afgenomen. Mederechter Wytse Tjebbes neemt als aangewezen commissaris op ambtshalve verzoek van de fiscaal verklaringen af overeenkomstig de bijgevoegde brief van het Hof van Friesland van 27 december 1737.
Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer, is naar zijn beste weten in zijn zevenentwintigste levensjaar.
Sjoerd Atses (in modern Nederlands):
De leren schoenen met gespen van zilvermetaal die de commissaris mij bij het afleggen van deze verklaring toont, zijn naar mijn beste herinnering door mij gemaakt voor Gerrijt Martinus, zoon van Martinus Claases, wonend onder Oostermeer. De schoenen zijn nog onbetaald.
Op de ochtend van de 25ste van deze maand... Ik heb hem niet weer gezien... Meer kan ik er niet van zeggen. Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Opgemaakt op 31 december 1737. Sjoerd Atses.
Daarna begint een begeleidende brief aan het Hof.
Op grond van uw opdracht van 27 december 1737 heeft het gerecht nader onderzoek gedaan naar het voorval in het huis van Oebele Binnerts, boer in Oostermeer. Het gerecht stuurt de verklaring of verklaringen mee. Verder...
Bevel van het Hof, 1 januari 1738
Hof van Friesland (in modern Nederlands):
Wij hebben uw laatst toegezonden verhoren gelezen over het voorval in het huis van Oebele Binnerts. Wij verzoeken en bevelen u ambtshalve Gerrijt Martinus binnen uw rechtsgebied te arresteren. Laat hem daarna door uw gerechtsdienaren naar het afgebroken Blokhuis brengen.
Wij vertrouwen u toe aan de bescherming van de Almachtige en blijven uw goede vrienden. De raadsheren van het Hof van Friesland. Leeuwarden, 1 januari 1738.
Gerryt/Gerrijt Martinus, verhoor januari
Afzonderlijke verklaring van de gedetineerde Gerryt Martinus.
Schoenmakerij rond 1750.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Hij zegt dat hij die dag buiten de deur had geluisterd naar het rumoer dat Jan Gerrijt, smid in Oostermeer, in zijn eigen stoep maakte.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Dat is hem volledig onbekend. Hij zegt ook niet te weten wie de diefstal op 19 december 1737 in het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer heeft gepleegd. Hij zegt daaraan op geen enkele manier schuldig te zijn.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
De verklaring is na het verhoor op 5 januari 1738 afgelegd voor de commissaris en fiscaal. F. Haijes en T. Ypeij worden genoemd. De kopie is met de oorspronkelijke stukken vergeleken en door hen bevestigd.
Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat
Dezelfde jongen in een reeks verklaringen: Gerrijt Martinus woont in Oostermeer, wordt bijgenaamd Soldaat en is bij zijn verhoor in zijn zestiende levensjaar. Hij vertelt over kou, honger en de druk van zijn vader Martinus Claases. Hessel Harmens vindt hem slapend; andere inwoners noemen hem als verdachte zonder de diefstal zelf te hebben gezien. De terugkerende verdenkingen mogen niet worden voorgesteld als bewezen daderschap in iedere zaak. Dit is een sterke kandidaat voor de herinnering aan een jongen die herhaaldelijk wordt beschuldigd.
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1737-1738: Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat
Vervoer 1715.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Huishouden rond 1715.
Boerenerf rond 1715.
Wasdag rond 1770.
Schoenmakerij rond 1715.
Arrestatie rond 1719.
Woorden en begrippen
- bedstede - ingebouwde slaapplaats in de wand of betimmering van een kamer.
- schelling - geldstuk of rekeneenheid van zes stuivers.
- duit - kleine koperen munt; acht duiten waren één stuiver.
- Blokhuis - voormalig versterkt complex in Leeuwarden dat ook voor detentie werd gebruikt.
Gerelateerde zaken rond Gerrijt Martinus
1737: Gerrijt Martinus in de kou en op zoek naar beschutting
1737: het nachtelijke voorval in de herberg van Rinse Sijtses
1737: opengebroken deuren en vensters bij Wytse Foekes
1737: geld uit de broek van Jacob Binnerts
1737-1738: rokken, geld en een opengebroken venster bij Wytse FoekesGerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat - overzicht van de samenhangende zaken
Alle verhalen uit Oostermeer in de 18de eeuwVerantwoording bij de verklaringen
- Hofbrief van 27 december 1737: voorwaarden en delen van de opdracht zijn onleesbaar in de bronbewerking. De formulering wisselt daar tussen wij en een beschrijving van het Hof; er is geen nieuwe letterlijke uitspraak gemaakt.
- Hofbrief van 1 januari 1738: de precieze aanduiding van de verhoren en de woorden over mee te sturen stukken of voorwaarden zijn gedeeltelijk onleesbaar. De opdracht blijft onderscheiden van Gerrijts eigen ontkenningen.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bronnen
Verantwoording
Oebele Binnerts en Sjoerd Atses verklaren in de bron in de ik-vorm; die vorm is behouden. Het verhoor van Gerrijt Martinus staat in de derde persoon. Het daggetal van het voorval bij Oebele is in de verklaring onleesbaar. Ook enkele bedragen, de precieze slaapplaats van Mayke Jans, de handeling met de broek van Aucke en enkele woorden rond het bed van Oebeles vrouw zijn niet betrouwbaar leesbaar en zijn niet ingevuld. Oebele noemt Gerrijt als vermoeden; hij herkent de persoon in het donker niet. Sjoerd noemt gespen van zilvermetaal, Gerrijts verhoor noemt koper.
Boek 2; IB2-009. Volledige verklaringen volgens de beschikbare transcripties. Voorlopige lezingen en open plekken zijn niet ingevuld; details staan in het controleoverzicht.