Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat, in Oostermeer (1737-1738)
Oostermeer 1737: Gerrijt Martinus in de kou
Alle verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Hessel Harmens
Hessel Harmens is spinbaas in Oostermeer en in zijn zevenentwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Hessel Harmens (in modern Nederlands):
In de nacht tussen 19 en 20 februari jongstleden werd ik omstreeks één uur wakker. Ik hoorde iemand snurken op mijn andere bedstede, waarop geen bed ligt. Ik stapte onmiddellijk uit mijn bed en maakte licht. Op die bedstede vond ik Gerrijt Martinus liggend en slapend.
Ik riep Auke Jelgers, die in de voorkamer van de door mij gebruikte woning woont. Hij klopte ook onze naaste buurman Harke Dirks op. Toen die bij ons was, gingen wij met ons drieën mijn kamer in en maakten Gerrijt Martinus wakker. Ik vroeg hem waarom hij op mijn bedstede was gaan liggen. Hij antwoordde dat hij eerst in de schuur was geweest. Door de kou en 'beangstheid' had hij daar niet langer kunnen blijven en daarom was hij naar de genoemde bedstede gegaan.
Ik vroeg hem wie hem daarvoor toestemming had gegeven. Daarop wist hij niets te antwoorden. Ik nam hem bij de arm en dreef hem mijn huis uit. Ik kan niet zeggen dat ik op dat moment iets ben kwijtgeraakt.
Ik had wel op de dag na. in 1736 uit mijn 'hock' zeventien à achttien stuivers vermist. Ik weet niet wie mij dat geld heeft ontvreemd. Meer kan ik er niet van zeggen.
De verklaring is voorgelezen en afgesloten. Opgemaakt op 4 maart 1737. In de slottoevoeging staat dat hij niet. hoe Gerrijt Martinus in zijn huis is gekomen. Ondertekend: Hessel Harmens.
Auke Jelgers
Auke Jelgers woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn drieënzestigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende.
Verhoor rond 1780.
Auke Jelgers (in modern Nederlands):
In de nacht tussen 19 en 20 februari jongstleden, tussen twaalf en één uur, maakte Hessel Harmens mij wakker. Hij woont in de achterkamer van de woning waarin ik een kamer heb. Hij zei dat Gerrijt Martinus in zijn kamer op de lege bedstede lag te slapen. Daarna klopte ik onze naaste buurman Harke Dirks op. Toen hij was gekomen, gingen wij met ons drieën naar de kamer van Hessel Harmens.
Wij onderzochten daar alles en zagen dat er niets ontbrak. Hessel maakte Gerrijt Martinus, die nog op de bedstede sliep, wakker. Hij vroeg hem met welk doel hij daar was gaan liggen. Gerrijt zei dat hij eerst in de schuur was geweest en vandaar vanwege de kou naar de bedstede was gegaan. Hessel Harmens greep Gerrijt Martinus en dreef hem het huis uit. Hij zei dat hij daar niets te doen had.
Ik weet niet hoe Gerrijt Martinus in de woning en de kamer is gekomen. Meer weet ik er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af. Er staat dat deze niet tegenover Gerrijt Martinus is beëdigd. Bergum, 4 maart 1737. Ondertekend: Aucke Jelgers.
Sjoerd Atses, schipper
Afzonderlijke verklaring van Sjoerd Atses, schipper in Oostermeer, in zijn zesentwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Sjoerd Atses (in modern Nederlands):
Ongeveer drie à vier weken geleden stond ik op een ochtend omstreeks vijf uur op voor. aan een boot. Toen ik kort daarna weer in huis kwam, vertelde mijn vader mij dat hij iemand in de kamer had gehoord. Ik ging. en vond Gerrijt Martinus in de kamer, tussen de kast en het bed. Ik vroeg hem wat hij daar deed.
Gerrijt Martinus zei dat hij eerst op onze koestal en enige tijd in de schuins was geweest, maar dat daar een man bij hem was gekomen. Daarom was hij uit vrees de kamer in gevlucht. Daarna onderzocht ik hem en nadat ik niets van onze eigendommen bij hem had gevonden, leidde ik hem de deur uit. Ik zei tegen hem dat hij dit nooit meer moest doen. Ik weet niet hoe Gerrijt in ons huis is gekomen. Meer kan ik niet zeggen, behalve dat Gerrijt Martinus zo nu en dan wordt beschuldigd van kleine diefstallen. Ik kan echter niet zeggen van wie hij iets heeft gestolen.
Na voorlezing sluit ik hiermee mijn verklaring af. Gerrijt is hierbij niet in de eed betrokken. Opgemaakt op 4 maart 1737. Ondertekend: Sjoerd Atses. De verklaring is die dag voor de ondertekenaars afgelegd; genoemd worden F. Haijes en T. Ypeij.
Gerrijt Martinus, verhoor maart
Afzonderlijke verklaring van de gearresteerde Gerrijt Martinus.
Zuivelbereiding rond 1715.
Gerrijt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zestiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat zijn vader, Martinus Claases uit Oostermeer, hem voortdurend aanspoort 's nachts te gaan bedelen. Zijn vader dreigt hem te slaan als hij dat niet doet. Gerrijt zegt dat hij geen zin heeft om te bedelen, maar uit vrees voor de bedreigde straf 's nachts zijn huis moet verlaten.
Daarom ging hij onlangs in de schemeravond door de open achterdeur van Hessel Harmens diens schuur in. Later ging hij vanwege de kou op de lege bedstede in de kamer liggen slapen. Hij zegt dat hij helemaal niet het doel had daar iets te stelen en dat hij ook niets heeft ontvreemd.
Hij verklaart verder dat hij onlangs bij koud weer laat in gezelschap was geweest in het huis van de weduwe van Bouwe Cornelis. Toen hij naar zijn vader terugkwam, lag die al in bed en vond hij de deur gesloten. Daarna ging hij door een deur die openstond het huis van Sjoerd Atses binnen. Daar lag hij enige tijd op de koestal. Toen hij het erg koud kreeg, stond hij op om in het hooi te gaan liggen. Hij kon geen hooi vinden en ging tussen de beesten liggen.
Enige tijd later ging de deur van Sjoerd Atses open en hoorde hij praten. Hij dacht dat de bewoners al opstonden. Hij ging het huis in om zich bij het vuur te warmen. Binnen was niemand. Hij ging bij het vuur zitten en trok zijn schoenen uit. Kort daarna kwam Sjoerd Atses weer binnen.
Ates Sjoerds had tegen zijn zoon Sjoerd Atses bij diens thuiskomst gezegd dat er iemand in huis was. Sjoerd ontstak het licht en vond Gerrijt tussen de kast en het bed. Hij zei dat Gerrijt moest vertrekken en nooit meer heimelijk zijn huis mocht binnenkomen.
Gerrijt verklaart dat hij alleen naar het huis van Sjoerd Atses was gegaan om zich tegen de kou te beschermen. Hij heeft naar eigen zeggen niets gestolen, behalve twee wortels. Die had hij vanwege zijn grote honger opgegeten.
Na voorlezing verklaart hij dat dit de waarheid is. Hij bevestigt de verklaring met zijn merkteken. Opgemaakt op 4 maart 1737. In de ondertekening staat Geret Martinus.
De verklaring is na verhoor en confrontatie met de getuigen afgelegd voor mederechter en commissaris F. Haijes. Ook T. Ypeij wordt genoemd. De kopie is met het oorspronkelijke stuk vergeleken.
Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat
Dezelfde jongen in een reeks verklaringen: Gerrijt Martinus woont in Oostermeer, wordt bijgenaamd Soldaat en is bij zijn verhoor in zijn zestiende levensjaar. Hij vertelt over kou, honger en de druk van zijn vader Martinus Claases. Hessel Harmens vindt hem slapend; andere inwoners noemen hem als verdachte zonder de diefstal zelf te hebben gezien. De terugkerende verdenkingen mogen niet worden voorgesteld als bewezen daderschap in iedere zaak. Dit is een sterke kandidaat voor de herinnering aan een jongen die herhaaldelijk wordt beschuldigd.
Oostermeer 1737: rokken van het bed bij Wytse Foekes | Toen en Toen
Oostermeer 1737: open deuren en vensters bij Wytse Foekes | Toen en Toen
Oostermeer 1737: geld uit de broek van Jacob Binnerts | Toen en Toen
Oostermeer 1737: nachtelijke diefstal bij Oebele Binnerts | Toen en Toen
Oostermeer 1737: nachtelijk voorval in de herberg | Toen en Toen
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1737-1738: Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat
Vervoer 1715.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Dagelijks leven
Boerenerf rond 1715.
Keuken rond 1750.
Keuken rond 1715.
Boerenerf rond 1715.
Woning rond 1715.
Plaatsen
Oostermeer in de 18de eeuw
Bergum in de 18de eeuw
Drachten in de 18de eeuw
Veenwouden in de 18de eeuw
Surhuisterveen in de 18de eeuwWoorden en begrippen
- bedstede - ingebouwde, vaak afsluitbare slaapplaats in een wand of kastachtige betimmering.
- koestal - deel van de stal waar de koeien stonden.
- merkteken - teken dat iemand zette wanneer hij of zij niet gewoon met een handtekening tekende.
Gerelateerde zaken rond Gerrijt Martinus
1737: het nachtelijke voorval in de herberg van Rinse Sijtses
1737: opengebroken deuren en vensters bij Wytse Foekes1737: geld uit de broek van Jacob Binnerts
1737: de nachtelijke diefstal bij Oebele Binnerts1737-1738: rokken, geld en een opengebroken venster bij Wytse FoekesGerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat - overzicht van de samenhangende zaken
Alle verhalen uit Oostermeer in de 18de eeuwVerantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bronnen
Verantwoording
Boek 2; IB2-005. Volledige verklaringen volgens de beschikbare transcripties. Voorlopige lezingen en open plekken zijn niet ingevuld; details staan in het controleoverzicht.