Historische verklaringen en gebeurtenissen.
1740: het verdwenen schaap van Andrijs OebelesVerhalen en verklaringen uit 1775-1777
Oostermeer 1775: vier hemden weg tijdens het melken
Trentje woont bij Sijtse Sapes. Zij gaat melken en mist daarna twee hemden van de boer, een van de knecht en een kinderhemdje.
Oostermeer 1775: een open kast na de kerkgang
Tjibble had de achterdeur vastgemaakt. Antje vond spullen op de vloer en miste geld en zilveren voorwerpen.
Oostermeer 1775: het overleden kind van Ettje Lammerts
Vijf getuigen beschrijven het overleden kind en de hulp aan Ettje. Vroedvrouw en chirurgijn kennen de doodsoorzaak niet.
Oostermeer 1776: natte hemden en een onbekende op het Witveen
Sjoerd vindt twee natte hemden bij een onbekende. Zes getuigen vertellen afzonderlijk over verlies, merken en herkenning.
Oostermeer 1776: natte hemden en een onbekende op het Witveen
Verhalen uit Oostermeer in de 18de eeuw
Per verhaal staat hieronder een afbeelding, het onderwerp en een korte beschrijving. De verhaalpagina zelf bevat de uitgebreidere verklaring, directe uitspraken en de bronverantwoording.
1736-1741
Bij de gecombineerde zaken over een schaap, wortels, bijen en oogst horen vijf afzonderlijke verklaringen:
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
1740: wortels uit de tuin van Jeen Annes
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
1741: de aardappelen van Wopke Wijbreem
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
1741: de bijenkorven van Feijke Eelses
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
1741: de haver van Hendrik Wijbreem
Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat, in Oostermeer
De jonge Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat, komt in verschillende onderzoeken terug. De pagina brengt zijn leeftijd, verblijfplaatsen en de verklaringen waarin zijn naam werd genoemd bij elkaar.
Oostermeer 1736: inbraak bij Halbe Klaases
Boer Halbe Klaases en zijn knecht vonden open deuren, een gebroken dorshuisvenster en verdwenen kleding. Hun verklaringen noemen precies welke stukken textiel en zilveren knopen werden gemist.
Oostermeer 1737: Gerrijt Martinus in de kou
Gerrijt werd in februari 1737 's nachts in huizen aangetroffen. Zijn eigen antwoorden gaan over kou, honger, slapen en twee wortels die hij had gegeten.
Oostermeer 1737: geld uit de broek van Jacob Binnerts
Meester-schoenmaker Jacob Binnerts miste geld uit zijn broek. Zijn korte verklaring noemt het bedrag en wat hij die nacht zelf wel en niet had gemerkt.
Oostermeer 1737: nachtelijk voorval in de herberg
Herbergier Rinse Sijtses werd tussen vier en vijf uur wakker van rumoer in zijn huis. Twee vrouwen beschreven wat zij die vroege ochtend buiten zagen.
Oostermeer 1737: nachtelijke diefstal bij Oebele Binnerts
Bij Oebele Binnerts klonk 's nachts de kreet "Een dief, een dief!". De verklaringen noemen geld in kleding, slapende gezinsleden en een paar gevonden schoenen.
Oostermeer 1737: open deuren en vensters bij Wytse Foekes
Wytse Foekes en dienstmeid Aaltje Beerns vonden open deuren, losse sloten en verwijderde vensters. Ook geld uit een afgesloten kast werd gemist.
Oostermeer 1737: rokken van het bed bij Wytse Foekes
De meid riep 's nachts dat de rokken van het bed werden getrokken. Wytse beschreef daarna de open deuren, gevonden sloten en het geld dat uit kleding verdwenen was.
Oostermeer 1738: brandbrief aan Wytse Foekes
Bij Wytse Foekes werd een dreigbrief gevonden waarin zeventig gulden werd geëist. De brief wees een concrete plek aan waar het geld moest worden neergelegd en dreigde met brandstichting.
Oostermeer 1740: een schaap en wortels verdwenen
Twee korte verklaringen uit Oostermeer in 1740 over een vermist schaap en wortels uit een tuin.
Oostermeer 1741: Feijke Eelses en zijn bijen
Feijke Eelses kwam in 1741 twee keer in het informatieboek voor vanwege zijn bijen. Het ging eerst om honing en later om drie verdwenen bijenkorven.
Oostermeer 1741: Yt Michiels, onderdak en geleende spullen
Meesterbakker Wybe Sioukes vertelde wat een smid hem over Yt Michiels, onderdak en geleende goederen had meegedeeld. De verklaring bevat ook directe antwoorden uit hun gesprekken.
Oostermeer 1741: haver en aardappelen van het land
Hendrik en Wopke Wijbreem vertelden afzonderlijk over haver en aardappelen die van hun land verdwenen. De verklaringen noemen plaats, hoeveelheid en tijdstip zo precies als de bron dat toelaat.
Oostermeer 1741: vijf hanen verdwenen
Ubele Binnerts miste vijf hanen en vertelde ook over twee jonge runderen die sinds de vorige herfst weg waren. Hij beschreef onder meer de kleuren van de hanen.
Oostermeer 1754-1759: verklaringen over Fooke Jans
Inwoners vertelden over slagen, dreigementen, nachtelijk kloppen, een vet beest en een verdwenen kloet. De verklaringen gaan over meerdere voorvallen rond dezelfde man.
Oostermeer 1756: de mesaanval op Wijtskie Folkes
Ooggetuigen beschreven een aanval bij de haard in het huis van Wijtskie Folkes. Zij noemden het mes, de verwondingen en wat er in de kamer gebeurde.
Oostermeer 1757-1759: Gerben Ybes, zijn vrouw en een mes
Anna Catrina Douwes en Jelttie Jacobs hoorden op verschillende momenten woorden over een mes en het vermoorden van Gerbens vrouw. Hans Jans zag Gerben en zijn vrouw in september 1759 elkaar slaan.
Oostermeer 1758-1759: een schilder en twee timmerlieden
Twee timmerlieden beschreven een woordenwisseling tijdens werk aan Gerbens huis. Een jaar later zagen verschillende getuigen een conflict met een schilder op een ladder.
Oostermeer 1758-1759: gouden knopen en woorden voor het gerecht
Sijtske Jans en Hans Jans hoorden Gerben op straat beschuldigingen uiten over gouden knopen en valse stukken. In februari 1759 kwamen vergelijkbare beschuldigingen tijdens een rechtszitting terug.
Oostermeer 1758-1759: gouden knopen en woorden voor het gerecht
Oostermeer 1759: 26 schelviskorven en een ruzie over de opbrengst
Allert en Jan Gerbens kwamen hun 26 korven ophalen. Fooke Jans zei dat de korven via Oostermeerster schippers in Leeuwarden waren verkocht voor één stuiver per stuk.
Oostermeer 1759: 26 schelviskorven en een ruzie over de opbrengst
Oostermeer 1759: Gerben Ybes, Halbe Gerbens en Trijntje Aukes
Kuiper Halbe Gerbens en zijn vrouw Trijntje Aukes vertelden over een uitdaging voor hun huis, een halve mingelen jenever en scheldwoorden tegen Trijntje en haar dochter.
Oostermeer 1759: Gerben Ybes, Halbe Gerbens en Trijntje Aukes
Oostermeer 1759: een burenruzie rond bakker Gerben Ybes
Herbergier Harmanius Muldering en andere dorpsbewoners verklaarden over langdurige ruzie met bakker Gerben Ybes. Hun verklaringen bewaren scheldwoorden, bedreigingen en gebeurtenissen op straat en bij de huizen.
Oostermeer 1760: Antje Foekes en de beurs op de markt
Op de markt van Oostermeer verdween een leren geldbuidel met muntgeld. Antje Foekes beschreef tijdens haar verhoor hoe zij de beurs had meegenomen en later teruggegeven.
Oostermeer 1760: de hemdrok met zilveren knopen
Twee inwoners verklaarden over de verdwenen hemdrok van schoenmaker Roel Folkerts. De zilveren knopen waren herkenbaar aan een merkteken met een schoenmakersleest en letters.
Oostermeer 1760: een nachtgast die om vier uur vertrok
Antje Sjoerds liet een onbekende vrouw overnachten toen haar man niet thuis was. Na thee om drie uur en een vertrek rond vier uur bleken kleding, brood en drie bossen vlas te ontbreken.
Oostermeer 1760: ketel en pot verkocht aan een potschipper
Verdwenen huisraad uit het huis van Dirk Hendriks kwam terecht bij potschipper Sjoerd Oeges. Het latere verhoor van Wijtske Jans noemt de verkoopprijzen en hoe zij het geld verdeelde.
Oostermeer 1763: een veldkei van zeshonderd pond verdween
Johannes Philippus miste aan de Zwarte Weg een veldkei van ongeveer zeshonderd pond of meer. Allert Tammes zag rond dezelfde tijd een wagen met een grote veldkei en noemde daarbij Albert Dirks uit Surhuisterveen.
Oostermeer 1764: een bruine ruin teruggevonden op de markt
Drewes Ewolts en zijn zoon Minne reisden vanuit Ham bij Aduard naar de markt van Oostermeer. Daar herkenden zij hun verdwenen driejarige bruine ruin, die voor dertig daalders was verkocht maar nog niet betaald.
Oostermeer 1765: de aanval op Albart Dirks op het Witveen
Vier verklaringen beschrijven een nachtelijke aanval op Albart Dirks. Ze noemen vernielingen in huis, vuur bij turf, bedreigingen, twee pogingen een mes te pakken, Albarts vlucht naar de schuur en zijn verwondingen.
Oostermeer 1766: Sijtze Sapes, verdwenen schapen en schapenvellen
Sijtze Sapes miste twee witte Overdiepse weren. In meerdere verklaringen volgen de dieren en hun vellen een spoor langs weiland, wagen, Oostermeers beurtvaartschip en verkoop in Leeuwarden, met verschillende verhalen over de herkomst van de schapen.
Oostermeer 1766: Sijtze Sapes, verdwenen schapen en schapenvellen
Oostermeer 1767: kleding, boter en schoenen verdwenen
Drie afzonderlijke onderzoeken noemen boter, kleding, wasgoed en schoenen die uit huizen en een schoenmakerswerkplaats verdwenen. Bij Willem Dirks, Jacob Willems en Wemeltie Pijters verschillen de aantallen in de goederenlijsten.
Oostermeer 1769: Sjoukjen Harmens op het Witveen
De ruim zestienjarige dienstmeid Sjoukjen Harmens werd verhoord over een gouden knoop, zwarte koralen, zilveren schoengespen en schoenen. Haar eigen verklaring noemt armoede en berouw; over de plaats van de schoenen verschillen haar verklaring en die van twee getuigen.
Oostermeer 1805: Hendrikus Reneman om kwart voor drie
Hendrikus Reneman verklaarde over nachtelijk geweld in zijn huis en verwondingen. Hij kon niet met zekerheid zeggen wie hem die had toegebracht.
1754-1760
1763-1769
Oostermeer in de 18de eeuw
Voor de bredere dorpsgeschiedenis, vervoer over water, vervening en andere onderwerpen: Oostermeer in de 18de eeuw.
Oostermeer 1770: vermiste schapen en lammeren
Vermiste schapen en lammeren. 30 mei 1770.
Bergum 1771: een schort als onderpand en vermiste hemden
Schort voor bezorging aan Willemkies dochter ontvangen en verpand. 20, 21 en 25 augustus 1771.
Oostermeer 1771: linnen en een mannenbuis vermist in Oostermeer
Afzonderlijke verklaringen over linnen en een mannenbuis vermist in Oostermeer. Dateringen: 10 september 1771, 19 september 1771.
Oostermeer 1771-1772: vermiste schapen en een lam
Verklaringen over verdwenen schapen en een lam in Oostermeer, uit 1771 en 1772.
Oostermeer 1771: een verdwenen bijenkorf en schoten bij de bijenstal
Afzonderlijke verklaringen over een verdwenen bijenkorf en schoten bij de bijenstal. Dateringen: 10 september 1771, 25 september 1771.
Oostermeer 1771: een emmer, lepels en een linnen laken verdwenen
Afzonderlijke verklaringen over een emmer, lepels en een linnen laken verdwenen. Dateringen: 12 december 1771.
Oostermeer 1772: schade aan ramen en muren in Oostermeer
Afzonderlijke verklaringen over schade aan ramen en muren in Oostermeer. Dateringen: 13 januari 1772, 14 januari 1772.
Oostermeer 1772: voedsel, kleding en linnen verdwenen in Oostermeer
Afzonderlijke verklaringen over voedsel, kleding en linnen verdwenen in Oostermeer. Dateringen: 14 januari 1772, 24 augustus 1772.
Oostermeer 1772: onbekende mannen verkopen koper
Rabboe Jans koopt ketels en een emmer van twee onbekende mannen. 14 januari 1772.
Oostermeer 1772: huisbraak bij Rienk Warners en achtervolging van drie mannen
Huisbraak bij Rienk Warners en achtervolging van drie mannen. 31 januari 1772.
Huisbraak bij Rienk Warners en achtervolging van drie mannen
Oostermeer 1772: aardappeldiefstal en aanhouding van Minne Harmens
Aardappeldiefstal en aanhouding van Minne Harmens. 29 februari 1772.
Oostermeer 1772: bijen-/korfdiefstal bij Egbert Tjerks
Bijen-/korfdiefstal bij Egbert Tjerks. 12 augustus 1772.
Oostermeer 1772: dodelijk schietongeval met Wolter Reiners
Dodelijk schietongeval met Wolter Reiners. 7 oktober 1772.
Oostermeer 1773: schoenen met zilveren gespen van Klaas Jacobs en twee reizende vrouwen
Schoenen met zilveren gespen van Klaas Jacobs en twee reizende vrouwen. 21 augustus 1773.
Schoenen met zilveren gespen van klaas jacobs en twee reizende vrouwen
Oostermeer 1774: nachtelijk water en stenen gooien bij Eppinga
Nachtelijk water en stenen gooien bij Eppinga. 20 april 1774.
Oostermeer 1774: bedreiging en betwist letsel Trijntie Jans door echtgenoot Eppinga
Bedreiging en betwist letsel Trijntie Jans door echtgenoot Eppinga. 4-5 november 1774.
Bedreiging en betwist letsel trijntie jans door echtgenoot Eppinga
Oostermeer 1775: nachtelijke onrust en branddreiging met pijp te Oostermeer
Nachtelijke onrust en branddreiging met pijp te Oostermeer. 21 april 1775.
Oostermeer 1782: Schapen verwond en paardenhaar afgesneden
Doden en verwonden schapen; afknippen paardenstaart en manen.
Oostermeer 1782: Wasgoed van de bleek verdwenen
Diefstal wasgoed/zak van bleek, letters en aantallen genoemd.
Oostermeer 1782: Nachtelijke inbraak bij Oene Dirkes
Nachtelijke inbraak: circa 550 carolusgulden in verschillende munten, lakens, hemden, oorijzer en muts. Schuif-/venstersporen en open kast.
Oostermeer 1783: Wasgoed verdwenen en een vreemde doek gevonden
Hemden, lakens, twee tipmutsen en blauwe doek van bleek verdwenen; niet tot het gezin behorende roodbonte doek in moeders tuin gevonden.
Oostermeer 1783: Wasgoed verdwenen en een vreemde doek gevonden
Oostermeer 1784: Bijenkorven, rammen en het volgen van sporen
In één informatie: twee bijenkorven vermist; twee zwarte circa eenjarige rammen gestolen, sporen van schapen en vermoedelijk twee mannen gevolgd, slachtresten en koppelstok gevonden; bezoek aan eindpunt van spoor.
Oostermeer 1784: Bijenkorven, rammen en het volgen van sporen
Oostermeer 1784: De avond bij de bakkerij van Elte Pijtters
Winkeldiefstal van stoffen en kramerij; twee onbekende mannen waargenomen. Hypothese broodkoper plus makker, geen geïdentificeerde verdachte
Oostermeer 1785: Een schaap uit het luttikhuis verdwenen
vermoedelijke nachtelijke slacht en diefstal bij één van zeven gevoerde schapen.
Oostermeer 1785: Zes kapoenen van de zolder verdwenen
vermissing/vermoede diefstal van zes kapoenen.
Oostermeer 1785: Een vierendeel boter uit de lading verdwenen
vermissing/vermoede diefstal van één vierendeel boter bij een lading van veertien vierendelen en twee halve pijntjes.
Oostermeer 1785: Een vierendeel boter uit de lading verdwenen
Oostermeer 1785: De vellen van twee geslachte schapen
verdwenen en geslachte witte en zwarte schapen; koppen en voeten nog aan de vellen, vlees geheel weg.
Oostermeer 1786: Een binnendringer bij Folke op het Witveen
braak aan luik en vier ruiten; binnendringer met spek, andere varkensproducten, twee worsten en boter; mes en schede achtergebleven.
Oostermeer 1787: Rumoer op de bovenkamer tijdens de markt
Gestommel/ruzie op bovenkamer, tussenkomst gerechtsassistenten, geweld tegen assistenten, tegenwerking bij aanhouding. Freytse Roels/Raels genoemd als degene die sloeg.
Oostermeer 1788: Inbraak bij Jan Ketelaar
Inbraak; eiken geldkistje en kleding/linnengoed weg
Oostermeer 1789: Doeken en een manteltje uit de koekenkraam
Vermissing twee Spaanse doeken en lichtblauw lakens schoudermanteltje uit koekenkraam; dader onbekend; S23 bevel
Oostermeer 1790: Hemden van de bleek en een achtervolging
Twee hemden van bleek meegenomen; achtervolging, weggooien, vasthouden, teruggave; arrestatie en verklaring gedetineerde. Cornelis Cornelis. Door hem genoemde aandringer niet geïdentificeerd.
Oostermeer 1793: Een verhoor over baggelaarturf
Verhoor gedetineerde over baggelaarturf versus britten/turfmot.
Oostermeer 1793: Wasgoed en gespen bij het chirurgijnshuishouden
Wasgoed uit een binnen bewaarde tobbe en zilveren schoengespen verdwenen; achterdeur dicht maar ongegrendeld/niet op slot volgens de meid.
Oostermeer 1793: Wasgoed en gespen bij het chirurgijnshuishouden
Oostermeer 1794: Drie huishoudens over inbraak en vermissing
Drie afzonderlijke inbraak-/vermissingsincidenten. Predikant mist koperen visketel/pannetje; Pieter Gerrits' huishouden kleding, koper, wasgoed en muilen; gedeeld huis boerengraanzak, ontbrekend glas en ijzer.
Oostermeer 1794: Drie huishoudens over inbraak en vermissing
Oostermeer 1795: Geruchten over vreemd volk en kanonnen
Onderzoek naar verspreide berichten over vreemd volk, kanonnen, bedreiging en toegang tot Groningen.
Oostermeer 1795: Johannes Jeens en politieke uitlatingen in Oostermeer
Politieke uitlatingen/dreiging, voortzetting D17
Oostermeer 1795: Johannes Jeens en politieke uitlatingen in Oostermeer
Oostermeer 1795: Geweld en een nationaal hoedkoord bij Nijetap
Mishandeling, politiek conflict over nationaal hoedkoord en doodsbedreigingen
Oostermeer 1795: Geweld en een nationaal hoedkoord bij Nijetap
Oostermeer 1795: Inbraak bij Haije Pieters
Inbraak, kleding-, gereedschaps- en paardentuigdiefstal
Andere verhalen uit het dorp en de omgeving
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
Witveen 1779: een open schuur en een afgebrande zwavelstok
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
Witveen 1777: boter, brood en melkpotten uit de kelder
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
Eestrum 1778: een koe dood gevonden in het land
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
Oostermeer 1781: lakens, hemden en zeven bonte doeken van de bleek- Witveen 1778: de ramen van Rabbert Jans en Tjebbe Haijes
- Oostermeer 1778: twee schuren met opengebroken vensters
- Oostermeer 1779: ketel, schortdoek en spek verdwenen
Rotteval 1778: Jan Kaukes mist een jaaroud schaap
Jan Kaukes woonde in Rotteval onder Oostermeer. Hij was volgens zijn verklaring in zijn dertiende levensjaar. Op de avond van 25 april 1778 bevond zich een schaap in zijn luttikhuis bij het achterhuis. Het luttikhuis was niet op slot.
Op de ochtend van 26 april miste hij een vaal schaap, een lam van een jaar oud. Jan wist niet wie het had weggenomen. Op 1 mei 1778 werd zijn verklaring in Bergum voorgelezen. Hij ondertekende met de naam Jan Kaukes.
Verhalen uit 1795-1802
6 historische verklaringen en afzonderlijke verhaalpagina's.
Oostermeer 1796-1802Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oostermeer
Plaatsen in de omgeving
Boerenerf rond 1715.
Andere plaatsen en verhalen
Dagelijks leven
Herberg rond 1715.
Oostermeer
Woorden en begrippen
- informatieboek - register waarin het plaatselijke gerecht verklaringen en verhoren liet vastleggen.
- brandbrief - dreigbrief waarin brandstichting werd aangekondigd; in de zaak-Wytse Foekes werd geld geëist.
- koegrip - goot of geul achter het vee in de stal.
- grietman - bestuurder en rechter van een Friese grietenij.
Omliggende dorpen in de 18de eeuw
Schoenmakerij rond 1715.
Verhalen uit andere dorpen
Bedstede rond 1750.
Verhalen en verklaringen uit Bergum
Verhalen en verklaringen uit Eernewoude
Verhalen en verklaringen uit Eestrum
Verhalen en verklaringen uit Garijp
Verhoor rond 1715.
Verhalen en verklaringen uit GiekerkVerhalen en verklaringen uit Hardegarijp
Verhalen en verklaringen uit Kollum
Verhalen en verklaringen uit Kuikhorne
Verhalen en verklaringen uit Noordermeer
Geld en een leren beurs, rond 1750.
Verhalen en verklaringen uit Oenkerk
Verhalen en verklaringen uit OudkerkVerhalen en verklaringen uit Rijperkerk
Verhalen en verklaringen uit Suameer
Inbraak in een schuur, rond 1800.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bronnen
Verantwoording
De verklaringen worden als verhalen van de betrokken inwoners weergegeven. Eigen waarneming, horen-zeggen, beschuldiging en verhoor blijven van elkaar gescheiden.
Informatieboek Tietjerksteradeel, boek 3, dossier IB3-D75 (C11), scans 000244-000245. De woorden over wat Jan op 25 april in het luttikhuis deed, en een toevoeging over het soort lam, zijn niet volledig leesbaar. Zijn eigen verklaring noemt een vaal schaap, een lam van een jaar oud.