Historische verklaringen en gebeurtenissen.
Verklaringen uit TietjerkVerhalen en verklaringen uit 1775-1777
Hardegarijp 1775: voedsel en kleding vermist bij Hendrik Jacobs
Hendrik, Maaikie en Tjetske missen spek, roggebrood, boter, kousen, schorten en een grijze rok. Zij hebben niemand zien stelen.
Hardegarijp 1775: voedsel en kleding vermist bij Hendrik Jacobs
Verhalen en verklaringen uit Hardegarijp, 18de en 19de eeuw
Op deze pagina staan historische verklaringen, aangiften en verhoren waarin Hardegarijp voorkomt. De afzonderlijke verhaalpagina's bewaren zoveel mogelijk wat de betrokkenen zelf zagen, hoorden, deden, vermoedden of ontkenden. Deze pagina is geen algemene geschiedenis van het dorp.
De verklaringen zijn geen alwetende verslagen. Een getuige kon iets zelf hebben gezien, van iemand anders hebben gehoord of alleen een vermoeden uitspreken. Die verschillen zijn op de afzonderlijke pagina's behouden.
Hardegarijp 1736: het verdwenen zwartbonte rund
Wijtske Cornelis was weduwe van Tjeerd Beints en woonde op het Bergumerveen onder Hardegarijp. Haar verklaring is in de ik-vorm bewaard. Zij was in haar 37ste levensjaar. Hardegarijp 1737: een gestolen praam, turf en een pannenkoek Hardegarijp 1757: de mesthoop die 'voeten kreeg' Hardegarijp 1757: ongeveer 55 gulden uit een timmerkist Hardegarijp 1762: Wijtske Pijtters op de Zwarteweg Alle verhalen uit Hardegarijp in de 18de eeuw Terug naar Hardegarijp in de 18de eeuw
Hardegarijp 1737: een gestolen praam, turf en een pannenkoek
Twee veenbazen vonden hun verdwenen praam in het ijs. Tjeerd Sioerts bekende turf te hebben genomen en bakte onderweg een pannenkoek van meel aan boord.
Hardegarijp 1737: een gestolen praam, turf en een pannenkoek
Hardegarijp 1757: de mesthoop die 'voeten kreeg'
Bij de Voetlingssloot verdween een grote hoeveelheid mest. Getuigen zagen eerst een lege praam en later een vaartuig met mest.
Hardegarijp 1757: ongeveer 55 gulden uit een timmerkist
Timmermansknecht Dirk Poulus vond zijn kist open in de schuur van Willem Tjallings. Uit een verborgen lade was ongeveer 55 gulden verdwenen.
Hardegarijp 1762: Wijtske Pijtters op de Zwarteweg
Wijtske Pijtters liep vanuit Leeuwarden naar huis en werd op de Zwarteweg door een onbekende man aangevallen en seksueel bedreigd.
Hardegarijp 1763: 'Alles wat tu heste' op de weg
Timmermansknecht Jacobus Daniels Bruinsma werd bij Hardegarijp aangesproken met "Alles wat tu heste" en raakte in een mesgevecht.
Hardegarijp 1765: goud, zilver en knopen uit een eiken kist
Jacob Aarnts verloor de sleutel van zijn eiken kist. Na openbreken bleken gouden en zilveren munten en dertig zilveren knopen weg.
Hardegarijp 1768: bleekgoed uit een werkplaats en een blauwe jas
Bij Willem Tjallings en Geeske Douwes verdween bleekgoed uit de timmerwerkplaats. In een afzonderlijke zaak miste Jan Jacobs zijn blauwe jas.
Hardegarijp 1768: bleekgoed uit een werkplaats en een blauwe jas
Hardegarijp 1792: een herbergavond en vier valpartijen
Na een loterij in de herberg van Auke Alles ging Wroukje Jelles dronken naar buiten. De aanwezigen verklaarden afzonderlijk over de avond en het rumoer op straat.
Hardegarijp 1808: goud, zilver, geld en drie geladen pistolen
Het gerecht maakte een inventaris van goederen die bij drie aangehouden glasmakers of weenders waren aangetroffen. De pagina bevat de volledige beschikbare goederenlijst.
Hardegarijp 1808: goud, zilver, geld en drie geladen pistolen
Wat in deze verklaringen concreet wordt
- vee verplaatsen tussen weilanden;
- turf en mest vervoeren met praam en schuit;
- geld bewaren in een timmerkist of eiken kist;
- te voet reizen over de Zwarteweg;
- werk van timmerlieden, veenbazen, knechten en dienstmeiden;
- kleding, zilveren gespen, munten, linnengoed en wasgoed;
- de gang naar het gerecht in Bergum na een diefstal of geweldszaak.
Latere verklaringen
Verklaringen uit plaatsen dichtbij
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
Verklaringen uit Rijperkerk
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
Verklaringen uit Giekerk
Historische verklaringen en gebeurtenissen.
Verklaringen uit BergumVerhalen en verklaringen uit boek 3
Hardegarijp 1772: kastdiefstal bij Antje Lieuwes
Kastdiefstal bij Antje Lieuwes. 24 juli 1772.
Hieronder staan de afzonderlijke verhalen en verklaringen bij Verklaringen uit Hardegarijp.
Verhalen en verklaringen uit boek 4
Hardegarijp 1783: De verdwenen schoengespen van Tjeerd Hommes
Diefstal zilveren schoengespen, gebroken ruit en gewijzigde deursluiting.
Hardegarijp 1783: De verdwenen schoengespen van Tjeerd Hommes
Hardegarijp 1782: Acht verklaringen over afgesneden paardenhaar
Staart- en manenhaar van paarden afgesneden, bij laatste ook verwonding ingevoegd.
Hardegarijp 1782: Acht verklaringen over afgesneden paardenhaar
Hardegarijp 1782: Schoenen teruggevonden zonder zilveren gespen
Zilveren gespen weg van beider schoenen; schoenen terug in luttikhuis.
Hardegarijp 1782: Schoenen teruggevonden zonder zilveren gespen
Hardegarijp 1783: Het spoor van een verdwenen schaap
Eén jong wit, nooit gelammerd schaap uit zeven verdwenen; sporen volgen.
Hardegarijp 1783: Een onbekende man gevonden in een sloot
Vondst van sterk ontbonden man; gebroken zeisensteel, kromme zeis met vermoedelijk mensenhaar; lichaamsonderzoek, kisting, vervoer voor begrafenis en inventaris van spullen; Hofantwoord (S02).
Hardegarijp 1784: Een laken en drie hemden van de drooglijn
Grof laken en drie hemden van vrouw, zoon en dochter van drooglijn vermist; afwezigheid Maaike en ontdekking gezin.
Hardegarijp 1784: Twee blauwe bijenkorven met de letters W.J.
Twee beste blauwe bijenkorven vermist; merk W.J.; geen verdachte genoemd
Hardegarijp 1784: Twee blauwe bijenkorven met de letters W.J.
Hardegarijp 1787: Jonge elzen en berken uitgetrokken
Uitgetrokken en verdwenen jonge elzen/berken op verschillende percelen
Hardegarijp 1787: De verdwenen schoenen en gespen van Minke Minnes
Vermissing/diefstal van schoenen van de vrouw, zilveren gespen met R. D. Geen bekende dader.
Hardegarijp 1787: De verdwenen schoenen en gespen van Minke Minnes
Hardegarijp 1787: Boter en spek uit een afgesloten schip
Diefstal uit afgesloten schip van twee halve kindjes boter en zak met volgens opgave negen pond droog/gedroogd spek en oude hozen. Hangslot verdwenen. Geen dader bekend.
Hardegarijp 1788: Een gouden oorijzer uit een kabinetlade
Gouden oorijzer verdwenen uit niet afgesloten kabinetlade
Hardegarijp 1789: Het horloge uit de kist van Harmen Douwes
Horloge met zilveren kast/ketting, koperen sleutel en kompas verdwenen; kistslot gebroken
Hardegarijp 1790: Een geslacht schaap gevonden in de fenne
Beste witte van vijf Friese schapen weg; geslachte afgestroopte romp, huid/deel vet/vlees verdwenen; onbekende dader; S25 gedeeld
Hardegarijp 1790: De schoenen en gespen van Jan Sytzes
Schoenen met zilveren gespen verdwenen; geen dader genoemd; S26 terugverwijzing
Hardegarijp 1790: Wol verdwenen en snijwonden bij een schaap
Wol van één wit Fries schaap weg; vermoed mes/plukken, snijwonden; onbekende dader; S27 gedeeld
Hardegarijp 1790: Wol verdwenen en snijwonden bij een schaap
Hardegarijp 1791: De verklaring van Antje Lammerts
Verklaring gehuwde vrouw over afwezige man, geslachtsgemeenschap met Petrus, zwangerschap/geboorte en onvermogen tot betaling van duizend goudgulden boete. Antje verklaart als gedetineerde; formele juridische kwalificatie niet uitgeschreven. Petrus als betrokken man, soldaat geworden volgens horen zeggen.
Hardegarijp 1793: Vier huishoudens verklaren over inbraak
Inbraken/beschadigde ramen bij vier huishoudens; koperen ketel, schaatsen, boender, bedlaken vermist. Berber constateert geen enkel verlies. Twee getuigen ontmoeten mannen in de nacht.
Hardegarijp 1793: Verdwenen aal uit een gedeelde kaar
Aal uit gedeelde kaar verdwenen. Eén grote aal herkenbaar aan bijzondere/kromme staart. Jacob beschuldigd, ontkent. Dorprechter/bijzitter geraadpleegd, toestemming kaaronderzoek gevraagd; omgekeerde kaar en hervangst in nabij slootje.
Hardegarijp 1796: Boter, eieren en rapen uit een schip
Scheepsdiefstal van boter, eieren, rapen en pijpen.
1792: doorgehaald fragment over een avondloterij
Informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en hier commissaris, op verzoek van de fiscaal van deze grietenij uit hoofde van diens ambt, om te dienen zoals behoort.
Auke Gelles, herbergier te Hardegarijp, in zijn achtendertigste levensjaar, is opgeroepen, vanwege zijn doopsgezinde gezindte beëdigd, en ondervraagd. Hij verklaart dat zondagavond 23 december 1792 bij hem thuis een loterij van bollen en 'weeggen'. werd gehouden. Daarbij waren Gerrit Alberts, Hattum Alberts, Jan Franses, Minne Franses en Hendrik Clazes aanwezig, allemaal woonachtig aan de Veenwoudsterwal.
Andere verhalen uit het dorp en de omgeving
Verhalen uit 1795-1802
Ook uit deze jaren zijn aangiften en verklaringen uit de informatieboeken van Tietjerksteradeel beschikbaar.
Jan Hendriks uit Hardegarijp werd in Bergum ondervraagd over vier korven met bijen die hij in zijn bijenstal miste.
Hardegarijp 1796 - vier korven met bijen verdwenen
Op 30 november 1796 verscheen Rijpke Jacobs voor het gerecht in Bergum.
Hardegarijp 1796 - zes bijenkorven uit de bijenstal verdwenen
Na een brand bij het gezin van Gjalt Reitsma in Hardegarijp waren goederen uit het binnenhuis gered en opgeborgen.
Hardegarijp 1798 - Zilver en goud vermist na een brand
In de nacht van 7 op 8 januari 1801 werd ingebroken in het huis van landbouwer Douwe Rinses Douma aan de Zomerweg onder Hardegarijp.
Hardegarijp 1801 - Sieraden uit het kistje van Douwe DoumaVoor gebeurtenissen in nabijgelegen plaatsen zijn er de verklaringen uit Tietjerk en verklaringen uit Bergum. Alle dorpen zijn verbonden via het verhalenoverzicht Tietjerksteradeel 1795-1802.
Getuigenverklaringen uit 1805
Hardegarijp 1805 - Hozen, een mes en schaatsen uit het buitenhuis van Douwe Douwma
In het buitenhuis van boer Douwe Rinses Douwma onder Hardegarijp ontdekten twee knechten en een arbeider dat persoonlijke bezittingen waren verdwenen. De knechten zagen op 5 januari 1805 deuren openstaan die de vorige avond gesloten waren geweest.
Hardegarijp 1805 - Hozen, een mes en schaatsen uit het buitenhuis van Douwe Douwma
Verklaringen uit 1806
Hardegarijp 1806 - Een loden buis verdwenen bij Sijtse Wijtses
Sijtse hoorde in de nacht geluiden bij zijn woning, maar bleef in bed. De volgende ochtend was de loden buis bij zijn regenwaterbak verdwenen.
Hardegarijp 1806 - Een loden buis verdwenen bij Sijtse Wijtses
Verhalen en verklaringen uit boek 3, 1770-1781
Aangifte van Hendrik Jacobs, afgelegd op 31 december 1777 bij de grietman van Tietjerksteradeel.
Hardegarijp 1777: spek, vlees en kleding uit de schuur van Hendrik Jacobs
Verklaring van Jan Klases Swart, opgenomen op 9 november 1778 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Hardegarijp 1778: het vooronder van Jan Klases Swarts praam opengebroken
Afzonderlijke aangiften van Jacob Harmens uit Garijp, Wytse Sjoerds uit Hardegarijp en Jacob Sijtses uit Eestrum, oktober-december 1781.
Friesland 1781: drie verklaringen over verdwenen bijenkorven
Twee getuigenverklaringen van winkelier Abe Sipkes en zijn vrouw Tjetske Derks, opgenomen op 1 april 1778.
Hardegarijp 1778: kandijsuiker uit de winkel van Abe en Tjetske
Twee afzonderlijke getuigenverklaringen van Alle Hendriks en Klaas Jans, op 21 februari 1781 bij het gerecht afgelegd.
Een aangifte en getuigenverklaringen, afgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel in 1781.
Verklaringen van dienstknecht Folkert Riemers en boer Hedzer Douma, afgelegd op 28 mei 1781 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Afzonderlijke getuigenverklaringen van linnenwever Hindrik Geerts en zijn zoon Jan, 1 november 1780 en 17 maart 1781.
Hardegarijp 1780-1781: verdwenen bijenkorven van Hindrik Geerts
Twee getuigenverklaringen van huisbewaarders Sijtse Hendriks en Aafke Jans, opgenomen bij het gerecht op 23 februari 1781.
Een aanvullende verklaring uit Hardegarijp
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1787-1793: Sipke Pieters en Antje Lammerts
Beurtschepen 1750.
Het gezin van Albert Hattums en Antje Martens
De familiepagina vergelijkt de genoemde ouders en kinderen met andere verklaringen en strafzaken. Hattum Alberts en Hattum Joukes Kuipers zijn verschillende personen.
Bergum: Albert Hattums (1737 - 1807) Antje Martens
Wetshandhaving 1719.
Hardegarijp 1806 - Martjen Wijbes en Grytje Hettes missen hun kleding
Martjen Wijbes, haar inwoonster Grytje Hettes en dienstmeid Tjettje leggen op 14 juni 1806 afzonderlijke verklaringen af over een inbraak, verdwenen kleding en twee voorbijgaande vrouwen.
Hardegarijp 1806 - Martjen Wijbes en Grytje Hettes missen hun kleding
Oproer 1797.
Hardegarijp 1806 - Vermist geld en rood krijt op twee drieguldens
Vijf personen verklaren over verdwenen geld bij Andries Wijtzes in Hardegarijp. De verklaringen van 17 en 21 juli 1806 gaan over de beurs, het schoonmaken van munten, koehandel en het vertrek van knecht Tjibbe Wouters.
Hardegarijp 1806 - Vermist geld en rood krijt op twee drieguldens
Woning 1850.
Hardegarijp 1806 - Jan Wijbrens herkent zijn verdwenen merrie
Jan Wijbrens verklaart op 29 september 1806 over zijn verdwenen merrie, de herkenning bij een wedman en twee onbekende voetgangers bij Stroobos.
Hardegarijp 1806 - Jan Wijbrens herkent zijn verdwenen merrie
Nacht 1800.
Hardegarijp 1806 - Klaas Tjerks vindt het slot van zijn veentent vernield
Klaas Tjerks verklaart op 28 oktober 1806 over de vernielde deur van zijn verblijfstent en verdwenen boter, thee en huisraad.
Hardegarijp 1806 - Klaas Tjerks vindt het slot van zijn veentent vernield
Woning 1850.
Hardegarijp 1806 - De vermiste koe op de Leeuwarder markt
Gerrijt Reitsma en zijn knechten Klaas Jans en Tjeerd Gerbens vertellen over een vermiste zwartbonte koe met een bles.
Hardegarijp 1806 - De vermiste koe op de Leeuwarder markt
Boerenerf rond 1715.
Landarbeiders 1800.
Zomerweg 1807 - Drie schapen en drie getuigen
Sije Durks, Philip Pytters en Douwe Rinses vertellen over verdwenen schapen en gevonden slachtresten.
Zomerweg 1807 - Drie schapen en drie getuigen
Landarbeider 1800.
Gaastmaburen 1807 - Nachtelijk gedruis en een gele loden pijp
Jelke Hayes en Sybren Douma vertellen over geluiden in de nacht, overeind gezette voorwerpen en een verdwenen loden pijp.
Gaastmaburen 1807 - Nachtelijk gedruis en een gele loden pijp
Boerderij 1850.
Gaastmaburen 1807 - Baukjen en Antje Douwma ontdekken een verdwenen afvoer
Baukjen Rinses Douwma en haar dochter Antje Hedzers Douwma vertellen over de verdwenen afvoer en de voorwerpen die erbij stonden.
Gaastmaburen 1807 - Baukjen en Antje Douwma ontdekken een verdwenen afvoer
Woning 1850.
Hardegarijp 1807 - Een kastdeur op de grond en verdwenen melk
Antje Ruurds vertelt wat zij bij thuiskomst uit het veen aantrof.
Hardegarijp 1807 - Een kastdeur op de grond en verdwenen melk
Arm gezin 1770.
Hardegarijp 1807 - Een opengebroken vooronder
Schuitvaarder Tijs Clases beschrijft wat uit zijn schip is verdwenen.
Hardegarijp 1807 - Een opengebroken vooronder
Legerpaarden 1800.
Hardegarijp 1808 - Opengebroken kisten en zilveren knopen
Trijntje Volkerts en Sybrige Wijtzes beschrijven de opengebroken voorkamer en hun verdwenen sieraden.
Hardegarijp 1808 - Opengebroken kisten en zilveren knopen
Achterbuurt 1800.
Hardegarijp 1808 - Goud, zilver en boeken uit het huis van Reitsma
Acht getuigenissen over een inbraak, drie grasmaaiers met goederen en teruggevonden boeken bij de Zomerweg.
Hardegarijp 1808 - Goud, zilver en boeken uit het huis van Reitsma
Keuken rond 1750.
Geld 1770.
Hardegarijp 1809 - Een vertrokken logé en verdwenen kleding
Vier bewoners vertellen over de onbekende man die bleef slapen en de spullen die zij daarna misten.
Hardegarijp 1809 - Een vertrokken logé en verdwenen kleding
Arrestatie 1820.
Hardegarijp 1809 - De zak van Jochum Fits uit Hannover
Hendrik Jans en Jochum Fits vertellen over een zak die uit een schuit bij Tietjerk verdween.
Hardegarijp 1809 - De zak van Jochum Fits uit Hannover
Turf verzamelen en.
Hardegarijp 1809 - Vier ganzen en bloed in het hok
Binne Roelfs vindt zijn ganzenhok zonder slot en met bloed aan de binnenkant.
Hardegarijp 1809 - Vier ganzen en bloed in het hok
Friesland 1800.
Hardegarijp 1811 - Jan Cornelis en Marten Dirks over de mesverwonding
Jan zegt dat Marten hem met een mes verwondde. Hendrikje Dirks vertelt een ander verhaal; Marten ontkent dat hij heeft gesneden.
Hardegarijp 1811 - Jan Cornelis en Marten Dirks over de mesverwonding
Bestuur 1800.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Hardegarijp 1767: een loge, schoenen en zilveren gespen in de sloot
Een loge bij Hedser Douma ontkende eerst een diefstal. De schoenen met zilveren gespen werden de volgende ochtend uit de sloot gehaald.
Hardegarijp 1767: een loge, schoenen en zilveren gespen in de sloot
Kaart van Hardegarijp
Plaatsen
Omliggende dorpen in de 18de eeuw
Dagelijks leven
Landschap rond 1715.
Houtbewerking rond 1715.
Bedstede rond 1750.
Keuken rond 1800.
Woning rond 1750.
Verhalen uit andere dorpen
Verhalen en verklaringen uit BergumVerhalen en verklaringen uit Eernewoude
Verhalen en verklaringen uit Eestrum
Verhalen en verklaringen uit Garijp
Verhalen en verklaringen uit Giekerk
Verhalen en verklaringen uit Kollum
Verhalen en verklaringen uit Kuikhorne
Verhalen en verklaringen uit Noordermeer
Verhalen en verklaringen uit Oenkerk
Verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Verhalen en verklaringen uit Oudkerk
Verhalen en verklaringen uit RijperkerkVerhalen en verklaringen uit SuameerVerhalen en verklaringen uit Suawoude
Verhalen en verklaringen uit Tietjerk
Verhalen en verklaringen uit Veenwouden
Verhalen en verklaringen uit WijnsVerantwoording bij de verklaringen
- Dit is een doorgehaalde, onafgemaakte bronaanzet. Het vervolg en de aanleiding van het onderzoek zijn niet bekend.
- Waar geen dader, vonnis of verdere afloop bekend is uit de gebruikte stukken, is die niet aangevuld.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bronnen