Gerrijt Reitsma en zijn knechten Klaas Jans en Tjeerd Gerbens vertellen over een vermiste zwartbonte koe met een bles.

Gerrijt Reitsma, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland, wonend te Hardegarijp, in zijn 32ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij afgelopen zaterdag 15 november te Leeuwarden op de koemarkt was gekomen. Daar zag hij een zwartbont dier met een bles. Hij vroeg naar de herkomst van het dier.
Hij vroeg de koopman vervolgens van wie hij het dier had gekocht. De man kon zich op dat ogenblik de naam niet herinneren. Omdat hij de zaak niet had vertrouwd, had hij bij de koop twee getuigen genomen.
Die waren bij de onderhandeling aanwezig geweest en kenden de verkoper goed. De koopman gaf hun namen niet aan de getuige op. Op de vraag naar zijn eigen naam antwoordde hij dat hij Anne Pytters heette, slager te Grouw.
Daarop spraken de getuige en de koopman af dat de laatste het dier naar Grouw zou meenemen en het vóór dinsdag niet zou slachten. De getuige zou thuis meteen navragen of het werd vermist en hem berichten. Die avond vroeg hij zijn knechten of zij de dieren 's morgens al hadden verweid.
Dat hadden zij gedaan, maar er ontbrak een koe: hetzelfde dier dat hij op de markt had gezien. De volgende dag stuurde hij zijn knecht Tjeerd Gerbens naar Anne Pytters in Grouw. Die moest het dier mee terugkrijgen of bij de slager in bewaring laten.
Dat laatste gebeurde, want het dier stond toen nog te Grouw. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 17 november 1806.
G.G. Reitsma.

Klaas Jans, knecht bij Gerrijt Reitsma, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland te Hardegarijp, in zijn 17de levensjaar, verklaarde na oproeping en ondervraging dat hij op last van zijn baas afgelopen zaterdag 15 november tussen negen en tien uur 's morgens met de andere knecht, Tjeerd Gerbens, naar een stuk land was gegaan. Dat heette de Wieren en lag aan de weg naar Suawoude. Zij moesten de dieren naar ander land brengen.
Er ontbrak een zwartbont dier met een bles; in plaats van tien waren er negen. Toen hun baas die avond uit Leeuwarden terugkwam, vertelden ze het hem. De baas vertelde de getuige vervolgens wat in zijn eigen verklaring staat.
Verder wist de getuige niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 17 november 1806. Klaas Jans.
Tjeerd Gerbens, knecht bij Gerrijt Reitsma, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland te Hardegarijp, in zijn 19de levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op last van hun baas afgelopen zaterdag 15 november tussen negen en tien uur 's morgens samen met de andere knecht, Klaas Jans, naar een stuk land was gegaan. Dat heette de Wieren en lag aan de weg naar Suawoude. Zij moesten de dieren die daar liepen naar ander land brengen.
Er ontbrak een zwartbont dier met een bles: in plaats van tien waren er negen dieren. Zij meldden dat 's avonds aan hun baas, toen die uit Leeuwarden thuiskwam. Hij vertelde wat in zijn eigen verklaring staat.
De volgende dag, de zestiende, stuurde zijn baas de getuige met een brief naar Anne Pytters in Grouw. Nadat hij eerst het vermiste dier had beschreven, stuurde Anne een makker met hem naar de stal van kastelein Johannes Breus te Grouw. Daar stonden meerdere dieren.
De getuige zocht het bedoelde dier eruit en herkende het als het vermiste dier van zijn baas. Anne kon het niet meteen mee teruggeven. Hij en de secretaris van dat district hadden echter op zich genomen het daar te houden en goed te verzorgen.
Anne verklaarde in tegenwoordigheid van getuigen dat hij het had gekocht van een man die zei dat hij Feitze Diemers heette en in Ureterp woonde. Die had aan de koper gezegd dat iemand hem het dier op de Bergummerdam had meegegeven om te verkopen. De getuige had dit alles gisteravond bij terugkomst aan zijn baas verteld.
Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 17 november 1806. Tjeerd Gerbens.
Deze verklaringen staan bij de verhalen uit Hardegarijp.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.





Informatien genomen bij mij Jetze van Sminia Drost van het 5de District in Friesland in dezen Commissaris om te Strekken na behoren.
Verklaringen opgenomen door mij, Jetze van Sminia, drost van het vijfde district in Friesland, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.
Aldus gedeponeerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Secretaris te Bergum den 17 November 1806. [Handtekeningen:] J. Sminia; P.M.B. Braunius.
Aldus verklaard voor ons, ondergetekende commissaris en secretaris, te Bergum op 17 november 1806. [Handtekeningen:] J. Sminia; P.M.B. Braunius.
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-25-D03, scanbladen 537, 538, 539, 540, 541, 542. 3 afzonderlijke verklaringen.
Gerrijt is in zijn 32ste, Klaas in zijn 17de en Tjeerd in zijn 19de levensjaar. De gecorrigeerde opening over de markt is deels onleesbaar. Geen koopprijs aangevuld. De knechten noemen tien dieren, waarvan negen over. Gerrijts eigen tekst vraagt naar de beesten, niet naar een aantal. De verkoopnaam Feitze Diemers en herkomst Ureterp zijn via Anne Pytters verteld, niet door Tjeerd zelf vastgesteld. De koe bleef in Grouw in bewaring.
De getuigenissen staan volledig in modern Nederlands op wit. Een kort geel citaat geeft oorspronkelijke woorden weer. De ambtelijke vertelvorm is behouden. Vierkante haken duiden transcriptieaantekeningen en leesonzekerheden aan. In de moderne tekst zijn afbrekingen tussen scanbladen aangesloten. Er is niets toegevoegd aan de waarnemingen, uitspraken of meningen van de getuigen. Een eindvonnis is hier niet aanwezig.