Oudkerk in de 19de eeuw

In de 19de eeuw had Oudkerk had boerderijen, ambachtslieden en grote huizen tussen bos en weiland. Via Oenkerk kwamen reizigers uit Leeuwarden naar de Trynwâlden. De dorpen werden bezocht voor rijtochten, werk en handel.

1834: een nieuw park bij De Klinze

Arent Johannes van Sminia gaf tuinarchitect Lucas Pieters Roodbaard in 1834 opdracht de tuin bij De Klinze opnieuw aan te leggen. Slingerpaden, vijvers en zichtlijnen veranderden het terrein. Tuinaanleg en onderhoud vereisten arbeid, maar uit deze opdracht alleen is niet af te leiden hoeveel tuinlieden er permanent werkten.

1836: noodweer en een tocht naar Oudkerk

Tijdens de storm van december 1836 kwamen een vader en zijn zoon om het leven bij een tocht met een vaartuig om hout uit Oudkerk te halen. Een jongste zoon werd aanvankelijk buiten bewustzijn gered, maar overleed later aan de gevolgen. Doeke Wijgers Hellema schreef hierover in zijn dagboek. Het is niet vastgesteld dat dit gezin in Oudkerk woonde.

1838: een brand in een Oudkerker boerderij

In 1838 schreef Hellema over een boerderij die op een avond in Oudkerk afbrandde. Hij hoorde dat hooibroei mogelijk de oorzaak was, maar stelde dat niet als zeker vast. Zijn dagboek is een tijdgenootverslag uit Wirdum en geen verslag van iemand die de brand in de boerderij zelf meemaakte.

1846: vogelvangers uit de omgeving van Oudkerk

In januari 1846 schreef Doeke Wijgers Hellema over het vangen van wilsters, vogels die in de weilanden werden gevangen. Vogelvangers kwamen volgens hem vooral uit de omgeving van Oudkerk, Birdaard en Wanswerd. Een gevangen wilster bracht 12 cent op. Wie er tien op een dag ving, kon daarmee een dagloon verdienen. Soms ving iemand een hele week niets. De benodigde vergunning kostte ongeveer vijf tot zes gulden. Hellema beschreef deze werkzaamheden vanuit Wirdum; hij was niet bij een vangst in Oudkerk aanwezig.

1847: een jonge Oudkerker wint op het ijs

In januari 1847 schaatsten leden van de familie van Doeke Wijgers Hellema naar de hardrijderij in Dokkum. Aan de wedstrijd deden 109 personen mee. De winnaar was volgens zijn dagboek een jongen van ongeveer achttien of negentien jaar uit Oudkerk. Hij won 130 gulden. Zijn naam geeft Hellema hier niet.

Ook voor een familiebezoek trokken mensen in dezelfde winter op schaatsen naar Oudkerk. De broers en kinderen van de schrijver gebruikten het ijs als reisweg naar familie en naar schaatswedstrijden.

1850: een jongeman verdrinkt na een bezoek aan de herberg

Op 17 januari 1850 vertrokken drie jonge mannen rond vijf uur 's middags uit een herberg in Oudkerk. Op het ijs kwamen zij bij een wak terecht. Twee van hen, onder wie jonkheer Hettema, wisten eruit te komen. De heer Tromp uit Lekkum verdronk. Pas de volgende ochtend werd zijn lichaam gevonden, met het hoofd in de modder. Doeke Wijgers Hellema hoorde van het ongeluk en noteerde het enkele dagen later in zijn dagboek. Hij was er niet zelf bij.

1858: schaatsen voor de Prins van Oranje

Smid Sije Yde Hamstra had de smederij van zijn vader Yde Sijes overgenomen. In december 1858 werd in de krant gemeld dat de Prins van Oranje bij hem schaatsen bestelde. De prins wilde geen bijzonder model, maar dezelfde constructie en dezelfde houtsoort als Hamstra normaal leverde.

Hamstra maakte zijn schaatsijzers door hoefijzernagels aaneen te smeden. Pieter Wiltjes de Vos verzorgde het hout. De smidsknecht Edzes Gabes Westra werkte van 1862 tot 1864 bij Hamstra, voordat hij zelf smid werd in Hardegarijp.

Keuken rond 1800.

1865: de schaatsliefhebbers organiseren zich

Op 7 januari 1865, na een hardrijderij, besloten vijftig aanwezigen een ijsclub in Oudkerk op te richten. Jonkheer H.A.J. van Sminia werd voorzitter. Schaatsenmaker Sije Hamstra kreeg de taak van keurmeester. In de winter van 1892-1893 organiseerde de club twee hardrijderijen en een harddraverij met paard en slee.

1876: Craandijk wandelt langs De Klinze

Jacobus Craandijk publiceerde in 1876 zijn wandeltocht door de Trynwâlden. Onderweg bekeek hij Stania State en Sminia State. Sminia State was volgens bewoners het mooiste huis, maar Craandijk gaf de voorkeur aan de rustigere aanleg van andere landgoederen. Over De Klinze bij Oudkerk schreef hij:

Craandijk zag dus een groot huis met weilanden en eikenlanen. Hij vergeleek de rust van de aanleg met de drukke bloemen, oranjerie en siergebouwen van Sminia State. Zijn verslag is gepubliceerd in 1876; de exacte dag van het bezoek is niet vastgesteld.

Veer rond 1850.

De volgende generatie schaatsenmakers

Sijes zoon Yde Sije Hamstra zette rond 1880 het bedrijf voort. Hij probeerde ook klompschaatsen te maken, met een warmere houten voetbekleding. Volgens de latere beschrijving werkten die niet goed, omdat ze te stug waren.

Landschap rond 1800.

Wat is nog zichtbaar?

De Klinze en de bomenlanen liggen nog bij Oudkerk. Op het kerkhof en in het dorp zijn sporen van oude bewoners aanwezig. De ijsclub bestaat als onderdeel van de plaatselijke schaatstraditie.

Andere perioden

Geschiedenis van Oudkerk

Getuigenissen uit 1810

Oudkerk 1810 - De uitgebroken melkkamer en het schuitje met witte klaver

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.