Hardegarijp 1793: Vier huishoudens verklaren over inbraak

Alle verhalen en verklaringen uit Hardegarijp

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over vier huishoudens verklaren over inbraak.

Verklaringen en stukken: 1793: Vier huishoudens verklaren over inbraak

Informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en hier commissaris, op verzoek van de fiscaal van deze grietenij uit hoofde van diens ambt, om te dienen zoals behoort.

Andries Wijtzes, wonend bij zijn vader Wijtze Sjoerds, landbouwer te Hardegarijp, in zijn vijfentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op zondag 27 januari 1793 omstreeks vijf uur 's morgens ging hij het vee voeren. In de schuur ontdekte hij dat één venster aan de dorsvloer half openstond en het tweede los was. Beide waren met touw dichtgebonden geweest. Vervolgens zag hij dat ook de schuurdeuren openstonden, hoewel ze de vorige avond goed gesloten waren geweest. In het achterhuis ontbrak een grote koperen wasketel, waarin zij de vorige dag nog bonen voor de paarden hadden gekookt.

Op de woensdagavond daarna, 30 januari, omstreeks acht uur, merkte hij dat ook een paar schaatsen van zijn vader en een paar van hemzelf ontbraken. Ze hadden aan een spijker op de 'Wieling' bij de pomp gehangen. Hij kan geen herkenningsteken voor de schaatsen van zijn vader opgeven. Zijn eigen schaatsen hadden hele houten; bij één ontbrak een klein stukje hout aan de hals; de hals van de andere schaats was merkbaar 'geblend'. Hij heeft niemand gehoord of gezien en weet dus niet wie deze diefstal heeft gepleegd. Meer weet hij niet. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. De handtekening luidt Andrijs Wijtzes.

Berber Klases, meerderjarige vrijster die bij haar moeder Trijtske Pieters, weduwe van Klaas Sijes, te Hardegarijp woont, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondagmorgen 27 januari, omstreeks negen uur, kwam zij in de melkkelder. Uit één glazen venster ontbrak een ruit en één raam stond open. Dat was de vorige avond goed gesloten geweest. Het andere glazen raam zat ook los, maar stond niet open. Zij kan niet stellig verzekeren dat ook dat venster goed gesloten was geweest.

Bij nader onderzoek vond zij de ontbrekende ruiten buiten in hun geheel, ieder afzonderlijk onder op de grond bij het raam waaruit ze ontbraken. De loden roeden waarin ze hadden gezeten, waren omhooggebogen.

Na de ontdekking onderzocht zij meteen zorgvuldig of zij buitenshuis of binnen iets miste. Tot nu toe weet zij niet dat haar ook maar iets is gestolen. Verder weet zij niets van het voorval. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Berber Klases.

Grietje Benderts, echtgenote van Dirk Pieters, dorprechter te Hardegarijp, naar haar beste herinnering in haar zevenenveertigste of achtenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondagmorgen 27 januari, omstreeks acht uur, kwam zij in de melkkelder. Het gordijn voor de ruiten hing aan één kant los. Eén ruit was in gruis geslagen of gestoten en de loden roeden waarin die zat, waren merkbaar verbogen. De haak waarmee het venster gesloten was geweest zat los, en het raam stond open.

Bij nader onderzoek vond zij buiten bij het venster een klein stenen potje dat binnen in de vensterbank had gestaan. Uit de melkkelder ontbrak een nieuwe boender die dicht bij het venster aan een spijker had gehangen. Zij weet niet dat er nog meer is gestolen. Omdat zij niemand gehoord of gezien heeft en verder niets van de zaak weet, sluit zij haar verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Haar handtekening luidt 'gritje benderts'.

Keimpe Feijtses, landbouwer te Hardegarijp, naar zijn beste herinnering in zijn vierenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondag 27 januari 1793, toen hij 's voormiddags uit de kerk kwam, vroeg zijn dochtertje hem met haar naar de melkkelder te gaan. Daar zag hij dat de houten roeden uit het kozijn ontbraken. Zij vonden die buiten op de grond. Ze waren behoorlijk beschadigd en leken met geweld uit het kozijn te zijn gehaald.

Buiten bij het venster vonden zij twee rabouwappels. Uit de melkkelder ontbrak een linnen bedlaken. Binnen voor het venster waren appels vertrapt. Die waren waarschijnlijk uit een trog in de kelder genomen, waarin zij een voorraad appels hadden.

Verder was een ruit van een venstertje in de 'reed van de karn' bij de treemolen stuk. Het houten venstertje dat binnen voor het glazen raam zat, was van de haak en stond open. Omdat er ijzeren roeden in dat kozijn zaten, leek de dief geen kans te hebben gezien om daar binnen te komen. Hij heeft in elk geval niet kunnen constateren dat daar nog iets ontbrak... Hij durft niet te zeggen dat hem iets anders dan het genoemde laken is gestolen. Hij heeft 's nachts geen enkel geluid gehoord en weet niet wie zich aan deze euveldaden heeft schuldig gemaakt. Hij sluit de verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Handtekening: Keimpe Feitses.

Eetse Teunis, vrijgezel die te Tietjerk bij zijn moeder Sijtske Eeltes woont, weduwe van Teunis Sijbes, in zijn achtentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdagavond 26 januari, omstreeks tien uur, kwam hij uit Hardegarijp. Iets buiten de buurt, even voorbij het huis van Sjoerd Clazes, ontmoette hij een vrij grote en zwaar gebouwde persoon. Die droeg een ruige muts en laarzen. Hij heeft de man niet nauwkeurig genoeg bekeken om diens overige kleding precies te beschrijven, maar zag wel dat hij slecht gekleed was. De man had een zak op zijn rug waarin wat goederen leken te zitten. Hij liep heel zacht. Daardoor kreeg de getuige enige achterdocht. Zij groetten elkaar bij het passeren en gingen ieder hun eigen weg. Hij heeft de man daarna niet meer gezien of gehoord en weet niet waarheen die gereisd is. Meer weet hij niet. Hij sluit de verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Eetse Teunis.

Jan Beens, knecht bij Sijtze Wijtzes, landbouwer te Hardegarijp, in zijn vijfentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van zaterdag 26 op zondag 27 januari 1793, omstreeks één uur, kwam hij uit de buurt van Hardegarijp. Voor zich zag hij een grote, vrij zware man lopen. Diens zachte tred en gebrekkige kleding wekten kwade achterdocht bij hem. Hij nam zijn gespen van zijn schoenen en haalde de man in naast het huis van de weduwe van wagenmaker Sijtze, van wie het patroniem niet is ingevuld.

Hij passeerde de man en praatte al lopend even met hem. De man zei dat het zulk mooi weer was dat men voor zijn plezier eens kon wandelen. Jan antwoordde:

ja dat kan men

In modern Nederlands: Ja, dat kan men.

Omdat hij de wandelaar verdacht, sprak hij niet verder met hem maar haastte zich naar huis. Hij keek nog eens om en zag dat de man hem nog steeds zachtjes achternaliep. Thuis keek hij nog eens om de hoek van het huis. Toen zag hij hem niet meer en ging naar binnen.

De man droeg een grote ruige muts en gebrekkige kleding, met laarzen aan zijn voeten. Hij was vrij groot en zwaar; zijn uiterlijk was bleek en poffig. Jan denkt dat hij hem bij een volgende ontmoeting zou herkennen. De man had ook wat goederen in een zak op zijn rug.

Jan weet niet of deze persoon de euveldaden van die nacht heeft gepleegd, maar kan niet ontkennen dat hij dat enigszins gelooft. De plaats waar Eetse Teunis hem eerst en Jan hem later zou zijn tegengekomen, lag volgens Jan geen tweehonderd roeden uiteen. De meeste inbraken en diefstallen waren juist in het gebied tussen die plaatsen gebeurd. Hoe langzaam de man ook liep, volgens Jan had hij zonder onderweg te stoppen niet zoveel tijd, van tien tot één uur, over die korte afstand kunnen doen.

Verder weet hij niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Jan Beens.

Linkermarge: rescriptie zoals eerder. Attestatie: aldus verklaard voor ons, commissaris en secretaris. Bergum, 4 februari 1793. Handtekeningen van G. Reitsma en iemand met de naam Sminia.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.