Hardegarijp 1763: 'Alles wat tu heste' op de weg

Alle verhalen en verklaringen uit Hardegarijp

Jacobus Daniels Bruinsma was 27 jaar en werkte in Leeuwarden als timmermansknecht bij stadstimmerman Jan Noteboom. Op 16 mei 1763 ging hij via Rijperkerk naar Kuikhorne om aan een huis te werken. Bij Hardegarijp ontmoette hij een onbekende man.

Jacob Daniels Bruinsma

Jacob Daniels Bruinsma, wonend in Leeuwarden, dient als timmermansknecht bij Jan Noteboom, stadstimmerman in Leeuwarden. Hij is in zijn 27e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij deze ochtend vanuit Leeuwarden door Rijperkerk reisde om voor zijn meester in de Kuikhorne te werken aan het huis van de heer oud-rentmeester Haarsma. Toen Jacob bij Hardegarijp kwam, ruim tien uur, op enige afstand van het huis van Sjoerd Jelles, ontmoette hij in de bocht van de weg een vreemdeling. Deze was redelijk gezet maar niet heel groot, naar schatting tussen dertig en veertig jaar oud. Hij wordt beschreven met 'Swart Gesprin', grove 'Leede' kousen, een blauwe dikke duffelse jas, een roodbonte halsdoek, een zwartachtig kort buis en een kleine hoed op het hoofd.

De vreemdeling zei direct tegen Jacob:

Leg af.

Jacob antwoordde wat hij af moest leggen. De vreemdeling herhaalde:

Fragment uit de verklaring: alles wat tu heste,

Alles wat je hebt.

Jacob antwoordde dat hij dat niet zou denken. De vreemdeling greep daarop naar Jacobs borstlapje en zei dat hij dat ding wilde hebben. Jacob hield hem van zich af, zodat hij op de grond viel. De vreemdeling stond weer op en greep met beide handen naar Jacobs. Jacob trof hem tegen de grond. De vreemdeling greep Jacob daarop telkens opnieuw aan; Jacob weerde hem telkens af.

Daarna trok de vreemdeling een groot, lang mes en viel Jacob daarmee aan. Jacob trok ter verdediging ook zijn eigen mes en wikkelde in allerijl de doek om zijn hand en probeerde zo de vreemdeling af te weren. Uiteindelijk bracht de vreemdeling Jacob drie beschadigingen bij de rechtermouw van zijn kamizool toe, vier sneden in de doek en nog drie kleine sneden over de rechterhand. Jacob bracht de vreemdeling bij de linkerwang, bij de kin, een tamelijk diepe snijwond toe. De vreemdeling wilde daarop met het mes in Jacobs lichaam steken. Jacob ontweek dat door achteruit te springen. Toen de vreemdeling merkte dat hij in zijn gezicht was geraakt, veegde hij met zijn hand tegen de wond en zei:

Fragment uit de verklaring: Jesus Maria

Jesus Maria.

Hij liep direct bij Jacob vandaan in de richting van Rijperkerk, langs de weg die, naar Jacob vernomen had, door het water om Rijperkerk heen loopt.

Jacob verklaarde dat hij de vreemdeling niet lang had nagekeken. De angst dat er nog meer van dit soort volk tevoorschijn zou komen, belette hem dat. Hij liep haastig naar Hardegarijp. Vanwege de grote ontsteltenis dronk hij eerst in een huis tegenover de kerk een beetje zuip, oftewel karnemelk, en daarna in een koopmanshuis daar een borrel jenever. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.

Bergum, 16 mei 1763. Handtekening: Jacobus Daniels Bruinsma.

Jacobus Daniels Bruinsma

Nadere informatie opgenomen voor mij, Henricus Wiardus van Altena, grietman over Tietjerksteradeel, in dit gerecht, op verzoek van de fiscaal Rat. off. van deze grietenij, om te dienen zoals behoort.

Jacobus Daniels Bruinsma, wonend in Leeuwarden, dient als knecht bij stadstimmerbaas Jan Noteboom. Hij is in zijn 27e levensjaar en opnieuw opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat de sneden die de vreemdeling hem op de 16e van deze maand in zijn doek en de mouw van zijn kamizool had toegebracht, ongeveer één duim lang waren. De sneden in het kamizool waren door de buitenste laag gegaan, maar niet door de voering. Hij had het kamizool en de doek heden meegebracht en aan het gerecht getoond. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.

Bergum, 18 mei 1763. Handtekening: Jacobus Daniels Bruinsma.

Tietsje Dirks

Tietsje Dirks, vrouw van Abe Sipkes in Hardegarijp en in haar 41e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen maandag vóór de middag, toen zij alleen met haar kleine kinderen thuis was, een persoon bij haar huis was gekomen. Hij droeg een geelachtig serge kamizool. Hij zei dat hij timmermansknecht uit Leeuwarden was en vlak buiten de dorpsbebouwing door een vreemdeling was aangegrepen. Vanwege zijn grote ontsteltenis vroeg hij om voor een oortje jenever. Tietsje gaf hem die en hij dronk de jenever.

Daarna liet de timmermansknecht haar zijn kamizool zien. Op de rechtermouw waren drie à vier sneden. Hij zei dat de vreemdeling hem die had toegebracht. Tietsje had de vreemdeling die de timmermansknecht beschreef, niet gezien. Meer wist zij er niet van. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende.

Bergum, 19 mei 1763. Handtekening: Tietske Dirks.

Janke Ankes

Janke Ankes, inwonende dienstmeid bij veenbaas Abbe Sipkes in Hardegarijp en in haar 19e levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen maandag vóór de middag, toen zij binnen bij de zijdeur stond te wassen, een man zeer ontsteld bij haar was gekomen. Hij droeg een geelachtig serge kamizool. Hij zei dat een vreemdeling hem had aangevallen en gesneden. Vanwege de ontsteltenis vroeg hij wat te drinken. Janke gaf hem een beetje suip, oftewel karnemelk. De man vroeg hoeveel hij daarvoor moest betalen. Zij antwoordde: 'Niets.' Hij bedankte haar en ging direct weg.

Janke zei verder dat die man alleen bij haar was geweest en dat niemand van het huis behalve zijzelf met hem had gesproken. Zij had niet naar de sneden gekeken die hem waren toegebracht. Meer wist zij er niet van. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende.

Bergum, 20 mei 1763. Handtekening: Janke Ankes.

Andere verklaringen uit Hardegarijp