Kleding in de 19de eeuwHardegarijp 1811 - Jan Cornelis en Marten Dirks over de mesverwonding
Jan zegt dat Marten hem met een mes verwondde. Hendrikje Dirks vertelt een ander verhaal; Marten ontkent dat hij heeft gesneden.
De getuige verklaart aan Marten Dirks geen de minste regtmatige reden van die mishandeling gegeven te hebben En ook nooit te voren eenige kwaestie met dezelve heeft gehad.
De getuige verklaart dat hij Marten Dirks niet de minste rechtmatige aanleiding voor deze mishandeling heeft gegeven en ook nooit eerder enige ruzie met hem heeft gehad.
Jan Cornelis
Jan Cornelis is boerenknecht bij landbouwer Gerrijt Mients onder Dantumadeel, bij het klooster van Veenwouden. Hij is een jongeling in zijn zeventiende levensjaar. Hij verscheen en werd ondervraagd. Op 13 januari rond acht uur 's avonds kwam hij met Pytter Lieuwes, eveneens ongehuwd en wonend in Veenwouden, bij arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp.
Zij vroegen of zij binnen een pijp mochten aansteken. Marten Dirks, zoon van Dirk Botes, riep volgens Jan dat die duivel eruit moest. Marten liep op Jan af en stootte hem op de borst. Jan dacht hem te kalmeren. In plaats van te bedaren trok Marten echter een mes en bracht Jan twee sneden aan de arm toe, door zijn kleding tot op de huid.
Ook achter de arm raakte hij hem door de kleding heen. Het bloed stroomde eruit. Jan zegt nog last van de wond te hebben. Hij verklaart dat hij Marten niet de minste rechtmatige aanleiding voor de mishandeling heeft gegeven en ook nooit eerder ruzie met hem heeft gehad.
Volgens Jan waren Antje Lieuwes, Sijtze Lieuwes, Janke Baars en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden, erbij aanwezig. Ook Hendrikje Dirks, Martens zus onder Hardegarijp, was erbij. Daarna ging hij naar huis. Hij sloot na voorlezing met zijn eigen kruismerk te Bergum op 31 januari 1811, gewaarmerkt door P.W.G.
Bruining.
Hendrikje Dirks
Hendrikje Dirks, dochter van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij hem en is in haar twintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 13 januari 's avonds waren bij haar en haar vader onder anderen Antje Lieuwes, Jan Claas en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden.
Daarna kwamen Pytter Lieuwes en Jan Cornelis bij hen binnen. Volgens Hendrikje zei Jan dat hij gesneden of gestoken was, maar niet wist te zeggen wie dat had gedaan. Jan en Pytter vertrokken meteen weer met de genoemde personen. Zij weet niet waarheen.
Zij sloot na voorlezing met haar eigen kruismerk te Bergum op 31 januari 1811, gewaarmerkt door P.W.G. Bruining.
Marten Dirks
Marten Dirks, zoon van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij zijn vader en is in zijn zestiende levensjaar. Hij verklaarde dat Jan Cornelis en Pytter Lieuwes op 13 januari rond acht uur 's avonds bij hem thuis kwamen. Hij wilde hen niet binnen hebben.
Volgens hem stootte Jan hem op de borst, zodat hij achteruitdeinsde. Jan zei daarop dat hij gesneden en gestoken was, zonder te zeggen wie dat had gedaan. Marten zegt evenmin te weten wie dat deed. Hij weet van zichzelf echter dat hij het niet gedaan heeft.
Hij sloot na voorlezing met zijn eigen kruismerk te Bergum op 31 januari 1811, gewaarmerkt door P.W.G. Bruining.
Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Hardegarijp.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van de streek
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Kleding in de 19de eeuw
Boerenleven in de 19de eeuw
Voeding in de 19de eeuw
Dagelijkse gebruiken in de 19de eeuwOmliggende plaatsen in de 19de eeuw
Bergum en omgeving
Bataafse en Franse tijd
Opname van de verklaringen
Verklaringen opgenomen door Jetze van Sminia, baljuw van het vijfde district, als commissaris.
De twee verklaringen werden afgelegd voor de commissaris en secretaris te Bergum op 31 januari 1811. Sminia; P.W.G. Bruining.
Eigen verhoor van Marten Dirks, zoon van Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, over de tegen hem opgenomen verklaringen. De bron noemt dit Confessie.
Afgelegd en verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 31 januari 1811. Sminia; P.W.G. Bruining. De protocolformule wordt niet opgevat als een erkende messteek.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bronnen en verantwoording
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D090. Verklaringen afgelegd op 31 januari 1811 te Bergum; scanbladen 258, 259, 260.
Verantwoording
Enkele woorden, namen en omschrijvingen zijn niet goed leesbaar. De hertaling gebruikt waar mogelijk de voorlopige lezing; niet te reconstrueren bijzonderheden ontbreken.