
Winter 1800.
Grietje Gjalts haalt haar familie. Zij herkennen kleding uit Wijtskes huis; de aangehouden Sjoukje Tjeerds vertelt dat zij de bundel in een droge sloot vond.

Trijntje Douwes, vrouw van timmerman Melle Uitzes in Suameer, is in haar 29ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam het jonge meisje Grietje Gjalts bij haar aan huis. Grietje is een dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer, maar woont bij Wijtske Harts.
Wijtske is de moeder van Gjalts vrouw en Grietjes grootmoeder. Grietje zei dat bij het huis van haar grootmoeder een vrouw met een zak goederen stond in te pakken. Trijntje werd naar het huis geroepen. Wijtske was ook de moeder van Trijntjes man Melle.
Grietje werd gestuurd om Melle te halen; hij kwam meteen. De vrouw had een zak met een blauw gestreepte borstrok, een blauw gestreept jak, een blauw jongensborstje, een bont gestreept voorschot, een rode halsdoek, twee zijden hoofddoekjes, twee klapmutsen en een blauw schort.
Alle goederen waren van Wijtske, behalve het jongensborstje, dat volgens Trijntje van Grietje was. De vrouw gaf de goederen aan Trijntje en vroeg haar te laten gaan. Daarvoor wilde zij Trijntje een schelling of een gulden geven. Trijntje nam dat aanbod niet aan.
Zij hielden de vrouw in Wijtskes huis vast tot zij op bevel van de schout nog diezelfde avond naar Bergum werd gebracht. Daar was zij ten tijde van de verklaring gedetineerd. Trijntje sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 oktober 1810: Trijntje Douwes.

Melle Uitzes, timmerman in Suameer, is in zijn 42ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen, 12 oktober, rond negen uur werd zijn vrouw Trijntje Douwes gehaald door het meisje Grietje Gjalts, dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer.
Zij moest naar het huis van Melles moeder Wijtske Harts. Zijn moeder was niet thuis en er was een vreemde vrouw in haar huis. Melle ging er meteen heen. Achter het huis zag hij zijn vrouw bij die vrouw staan. Zij zagen samen de goederen. De vreemde vrouw probeerde nog te ontsnappen, maar Melle hield haar aan en bewaakte haar.
Op ontvangen bevel liet hij haar diezelfde avond naar Bergum brengen, waar zij nog gedetineerd was. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 oktober 1810: Melle Uitzes.
Wijtske Harts, weduwe van Uitze Melles in Suameer, is in haar 74ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam haar inwonende kleinkind Grietje Gjalts haar halen bij Gjalt Andries. Daar was Wijtske die morgen heengegaan.
Het meisje zei dat een vrouw in haar huis was. Wijtske ging meteen naar huis en vond die vrouw op de weg bij haar schoondochter Trijntje Douwes, vrouw van haar zoon Melle Uitzes. Trijntje toonde haar de genoemde kleding en een broek. Wijtske verklaarde dat alle stukken van haar waren, behalve het blauwe jongensborstje, dat van haar kleinkind Grietje was.
Zij had de kleding in haar kamer opgehangen. De goederen werden haar getoond en zij bekeek ze een voor een. Wijtske hield vervolgens samen met haar kinderen de vrouw in haar huis vast. Nog diezelfde avond liet de gerechtsdienaar haar naar Bergum brengen, waar zij nog gedetineerd was.
Wijtske sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 oktober 1810: Wytske Harts.
Grietje Gjalts, dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer, woont bij haar grootmoeder Wijtske Harts. Zij is in haar elfde levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 12 oktober rond negen uur kwam zij thuis. Haar grootmoeder was er niet. In de kamer zag zij een vrouw die zij niet kende.
De vrouw sprak haar aan. Intussen zag Grietje dat de vrouw kleding inpakte, waaronder een schortje van Grietje. Zij ging weg en riep haar tante Trijntje Douwes, daarna haar oom Melle Uitzes en haar grootmoeder Wijtske Harts. Zij vertelde dat een vrouw bij haar grootmoeder thuis was.
Toen zij terugkeerde, zag zij die vrouw met haar oom en tante op de weg vóór het huis staan. Zij sloot na voorlezing met haar eigen kruismerk te Bergum op 13 oktober 1810, gewaarmerkt door P.W.G. Bruining.
Sjoukje Tjeerds zegt dat zij de vrouw is van Pytter Claas, maar nergens een vaste woonplaats heeft. Volgens haar is zij drie weken geleden getrouwd, maar zij weet niet waar. Zij is in haar achttiende levensjaar. Zij verklaarde dat zij gistermorgen tussen negen en tien uur achter een huis in Suameer in een droge sloot zat om haar behoefte te doen.
Daar vond zij een bundel goederen, waaronder een blauw gestreept jak en een blauw jongensschort. Zij zegt niet te weten hoe die daar gekomen waren. Terwijl zij er zat, kwam een vrouw die zij niet kende haar achterna en verweet haar dat zij de goederen die bij haar in de sloot lagen gestolen had.
Ook een man die zij niet kende kwam erbij en pakte haar vast. Sjoukje zei dat zij haar moesten vasthouden als zij dachten dat zij gestolen had, en de diefstal moesten bewijzen. Zij werd daar vastgehouden en op bevel van de schout naar Bergum gebracht, waar zij nog gedetineerd was.
Zij sloot na voorlezing met haar eigen kruismerk te Bergum op 13 oktober 1810, gewaarmerkt door P.W.G. Bruining.
Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Suameer.
In september en oktober 1810 verklaart Melle Uitzes als timmerman te Suameer, telkens in zijn 42ste levensjaar. Naam, beroep, woonplaats en leeftijd stemmen overeen. In oktober worden zijn vrouw Trijntje Douwes, moeder Wijtske Harts en nichtje Grietje Gjalts genoemd. De septemberzaak gaat over goederen uit zijn eigen huis; in oktober houdt hij Sjoukje Tjeerds aan bij zijn moeder. De verklaringen leggen geen verband tussen Sjoukje en de diefstal in september.
Suameer 1810 - Een broek naast het bed en gespen boven de bedstede
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.





Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D086. Verklaringen afgelegd op 13 oktober 1810 te Bergum; scanbladen 247, 248, 249, 250, 251, 252.
Enkele woorden, namen en omschrijvingen zijn niet goed leesbaar. De hertaling gebruikt waar mogelijk de voorlopige lezing; niet te reconstrueren bijzonderheden ontbreken.
Verklaringen opgenomen door Jetze van Sminia, baljuw van het vijfde district in Friesland, als commissaris.
Afgelegd voor de commissaris en secretaris te Bergum op 13 oktober 1810. Sminia; P.W.G. Bruining.
Verhoor van Sjoukje Tjeerds, die zegt de vrouw van Pytter Claas te zijn en nergens een vaste woonplaats heeft, over de tegen haar opgenomen verklaringen. De kop heet Confessie.
Afgelegd en verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 13 oktober 1810. Sminia; P.W.G. Bruining. De protocolformule bewijst niet dat zij de diefstal erkende.