Hardegarijp 1793: Verdwenen aal uit een gedeelde kaar

Alle verhalen en verklaringen uit Hardegarijp

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over verdwenen aal uit een gedeelde kaar.

Verklaringen en stukken: 1793: Verdwenen aal uit een gedeelde kaar

Informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en hier commissaris, op verzoek van de fiscaal van deze grietenij uit hoofde van diens ambt.

Arent Dirks, wagenmakersknecht bij Auke Alles te Hardegarijp, in zijn eenenvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen kwam Tijs Cornelis, inwoner van Hardegarijp, bij het huis van Arents baas. Hij liet de aal zien die hij die ochtend uit zijn eigen fuiken en die van Auke Alles had gehaald. Eén aal had een kromme staart en was daaraan bijzonder herkenbaar. Daarna ging deze bij de andere aal in hun kaar, achter de buurt van Hardegarijp.

Afgelopen dinsdag berichtte Tijs Cornelis aan Auke Alles dat alle aal uit hun kaar verdwenen was. Vervolgens werd Jacob Lammerts bij Auke Alles ontboden. Hem werd gevraagd of hij wist waar de aal was gebleven. Hij zei niets daarvan te weten.

Gistermorgen liet Auke Alles de dorprechter aan Jacob Lammerts vragen of hij toestemming wilde geven om zijn aalkaar te onderzoeken. De dorprechter trof Jacob bij bakker Hendrik Dorines te Hardegarijp, waar hij in de baktrog brood aan het trappen was. Volgens het rapport stond Jacob de inspectie toe nadat hij het brood had afgetrapt.

Intussen stonden Arent en Tijs Cornelis op het land van 'ons Cornelis Klases', om het oog te houden op Jacobs kaar vlak achter zijn huis en te zien of die misschien werd omgekeerd. Na enige tijd kwam Arents baas. Hij zei dat Tijs naar huis moest gaan en dat hijzelf nu wel zou opletten. Auke bleef in zijn tuin en zei dat Arent ook daarheen moest komen, omdat zij daar beter konden zien.

Terwijl Arent zich omdraaide om via het land naar de tuin te gaan, zei zijn baas dat Jacob de kaar omkeerde. Baas en knecht liepen meteen naar de kaar. Jacob zagen ze daar niet; de kaar lag wel omgekeerd. Hij lag in een afgesloten slootje, zodat de aal daar niet gemakkelijk uit kon komen. Zij namen meteen een 'aalhoek' of steekijzer. Bij de tweede of derde steek ving Arent de aal met de kromme staart terug, die Tijs de afgelopen vrijdag had gevangen en aan hem en anderen had laten zien.

Meer weet hij niet. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum, 19 december 1793. De handtekening luidt 'arunt Derks'.

Tijs Cornelis, ongehuwd en wonend bij zijn vader Cornelis Tijsses te Hardegarijp, ruim achttien jaar oud, is opgeroepen en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen, omstreeks acht uur, had hij de aalfuiken van Auke Alles opgehaald. Hij vist voor Auke tegen de helft van de opbrengst. In een fuik vond hij een vrij grote aal met een heel bijzondere staart. Hij liet deze meteen aan Auke Alles en diens knecht Arent Dirks zien.

Hij nam de aal mee naar huis en zette hem vanwege zijn bijzondere vorm in een tobbe met water. Daar liet hij hem zwemmen tot de avond, wanneer hij de fuiken weer in het water bracht. Toen zette hij de aal in de kaar, die in het water van een veenput achter de buurt lag. Pijter Tijsses had de aal ook gezien toen die nog in de tobbe zat.

Dinsdagavond de zeventiende van deze maand kwam Tijs bij de kaar en vond deze helemaal leeg. Hij berichtte dit meteen aan Auke Alles. Tijs, Auke en Arent Dirks besloten die nacht op te blijven om zo mogelijk te ontdekken wie hun de aal had gestolen. Zij zouden voortdurend beurtelings naar buiten gaan.

In de vroege ochtend ontboden zij Jacob Lammerts, die ook in de buurt woonde en op wie zij een kwaad vermoeden hadden. Zij vertelden dat alle aal uit hun kaar verdwenen was en vroegen of hij die had. Zij zeiden hem rechtstreeks dat zij vrij zeker meenden te weten dat Jacob de aal had. Hij ontkende dit met kracht.

Auke stelde Jacob voor samen naar diens kaar te gaan. Als zij daarin de heel herkenbare aal niet aantroffen, zou Auke hem vrij houden van de beschuldiging. Jacob bleef ontkennen en weigerde met hen mee te gaan. Hij zei hun bovendien dat hij terugging naar bakker Hendrik Dorines, bij wie hij in dienst was, en dat zij hun best maar moesten doen en op zijn kaar konden letten.

Tijs klopte dorprechter Dirk Pieters uit bed en vroeg hem bij hen, in het huis van Auke Alles, te komen. Dirk kwam kort daarop. Zij vertelden wat er gebeurd was en vroegen of zij samen Jacobs kaar konden en mochten onderzoeken. De dorprechter vond dit niet raadzaam. Hij achtte het het veiligst eerst bijzitter Reitsma te raadplegen. Auke ging bij de bijzitter over de zaak advies vragen. Deze antwoordde dat zij het konden doen als Jacob Lammerts er vrijwillig mee instemde.

Daarna deed Auke verslag van zijn wedervaren aan Tijs en van zijn bezoek aan de bijzitter. Intussen hield Tijs achter het huis de wacht bij Jacobs kaar. De dorprechter ging naar bakker Hendrik Dorines om Jacob te vragen of hij het onderzoek toestond. Volgens de dorprechter gaf Jacob toestemming. Eerst moest hij het broodtrappen afmaken waarmee hij bezig was; daarna zou hij meteen bij de dorprechter komen. Die belofte kwam hij niet na.

Na zijn terugkeer van de bijzitter en dorprechter kwam Auke in huis. Hij zei tegen Tijs dat die nu binnen kon gaan en dat hijzelf wel zou opletten. Tijs ging naar binnen. Hij was er pas toen hij hoorde roepen dat Jacob zijn kaar al had omgekeerd. Hij ging onmiddellijk weer naar buiten. Auke was toen al naar de bakker gegaan om te vragen of Jacob daar ook was.

Toen Auke terugkwam, zei hij tegen Tijs en Arent Dirks dat zij snel aaltuiken of steekpeltjes moesten halen. Dat deden zij. Samen gingen zij met het gereedschap naar de plaats waar Jacobs kaar had gelegen. Daar zagen zij de kaar op de wal staan. Zij gingen met hun aaltuiken en steekpeltjes vissen in een klein afgesloten slootje bij de kaar. Volgens Tijs ving hij bij de eerste twee keren telkens een redelijk grote aal en bij de derde keer precies de herkenbare aal.

Terwijl zij visten, stonden Jacob en zijn vrouw bij de achterdeur. Jacob was intussen heel rustig bezig 'zijn ped bij het huis te maken'. Wat met dat woord wordt bedoeld, wordt niet nader ingevuld.

Meer weet Tijs niet van het voorval. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum, 19 december 1793. Handtekening: Tijs Cornelis.

Cornelis Tijsses, arbeider te Hardegarijp, in zijn vierenvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagmiddag kwam hij bij Auke Alles' kaar om er twee aalen in te zetten die zijn zoon Tijs Cornelis had gevangen. Uit nieuwsgierigheid haalde hij de kaar op de wal om ook de bijzondere aal te bekijken waarover zijn zoon hem had verteld. Hij heeft die toen gezien en zegt zeker te weten dat dit dezelfde aal is die hem nu wordt getoond.

Meer weet hij van het voorval niet. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum, 19 december 1793. Zijn handtekening luidt 'Corneles Tijsses'.

Pijtter Tijses, meerderjarig en ongehuwd, dertig jaar oud en wonend te Hardegarijp, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen werd hij verzocht naar het huis van bijzitter G. Reitsma in Hardegarijp te komen. De dorprechter van Hardegarijp liet hem een aal zien en vroeg of hij die kende. Pijtter antwoordde meteen dat het dezelfde aal was die Tijs Cornelis een week eerder in de fuik had gevangen. Hij zei dit zeker te weten, omdat hij de aal direct na de vangst had bekeken. De aal was heel herkenbaar doordat hij een kromme staart had. Daarom wist hij dat dit de aal was die hem vandaag werd getoond.

Meer weet hij hierover niet. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum, 19 december 1793. Zijn handtekening luidt 'Pijtter Tijsses'.

Auke Alles, herbergier te Hardegarijp, in zijn vierendertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd volgens het formulier van de mennisten en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen kwam Tijs Cornelis bij hem nadat hij de fuiken had opgehaald die hij samen met Auke had uitstaan. Tijs zei dat hij een bijzondere aal met een kromme staart had gevangen. Hij liet die aan Auke en anderen zien. Daarna zette hij de aal, op Aukes aanwijzing, bij de andere aal in hun kaar achter de buurt van Hardegarijp.

Afgelopen dinsdagavond kwam Tijs opnieuw bij Auke, met de boodschap dat alle aal uit de kaar verdwenen was. Auke en Tijs hadden beiden geen goed oog op Jacob Lammerts, inwoner van Hardegarijp. Gistermorgen ging Auke naar Jacob, die toen bij bakker Hendrik Dorines in dienst was. Hij vroeg Jacob met hem naar zijn huis te gaan. Daarna sprak Auke met Jacob over het verdwijnen van de aal. Jacob ontkende alles.

Jacob was onmiddellijk weer naar de bakker gegaan. Auke liet hem daar door de dorprechter vragen of hij zijn kaar wilde laten onderzoeken. De dorprechter rapporteerde aan hen dat Jacob toestemming gaf nadat hij eerst het brood had afgetrapt.

Tijs en Aukes wagenmakersknecht Arent Dirks hielden intussen Jacobs kaar in het oog. Auke ging naar hen toe en zei dat Tijs naar huis moest gaan en dat hijzelf nu zou opletten. Hij zei tegen Arent, die op het land stond, dat hij naar zijn tuin moest komen: daar konden zij goed zien. Terwijl Arent zich omdraaide en naar hem toeging, zag Auke Jacob Lammerts rondgaan, naar de grond gebogen, naar zijn kaar achter zijn huis lopen, de kaar naar de wal trekken en omkeren. Jacob maakte zich zo snel mogelijk weer uit de voeten.

Zodra Auke Jacob zag en zag dat hij de kaar vastpakte, liep hij naar hem toe. Jacob ontvluchtte hem. Auke vond Jacobs kaar omgekeerd. De kaar lag aan de kant van een afgesloten slootje waaruit de aal niet gemakkelijk kon wegkomen. Auke liet meteen twee aaltuiken halen om de aal weer te vangen, vooral omdat één aal bijzonder herkenbaar was.

Na twee of drie steken ving Aukes wagenmakersknecht de aal met de kromme staart. Tijs Cornelis had die de voorafgaande vrijdag gevangen, aan Auke en anderen laten zien en in de kaar van hem en Auke gezet. Door het bijzondere herkenningsteken aan de aal zegt Auke zeker te weten dat dit dezelfde aal is, ook dezelfde die hem vandaag wordt getoond.

Meer weet hij niet van de zaak. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum, 19 december 1793. Handtekening: Auke Alles.

G. Reitsma en H. B. Sminia attesteren dat aldus voor hen, commissaris en secretaris, is verklaard. Bergum, 19 december 1793.

Auke Alles, herbergier in Hardegarijp

Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon. De loterijverklaringen, de aalzaak en het conflict bij Lutjegeest noemen dezelfde herbergier uit Hardegarijp. Hij is bij het verhoor in januari 1793 in zijn 33ste levensjaar en in april 1795 35 jaar. Plaats, beroep en leeftijd ondersteunen de identificatie. Hij verklaart soms over gasten, soms over eigen bezit en soms over een conflict waaraan hij deelnam.

Hardegarijp 1792: een herbergavond en vier valpartijen

Tietjerk 1795: Ruzie bij Lutjegeest en politieke scheldwoorden

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.