Tietjerk 1795: Ruzie bij Lutjegeest en politieke scheldwoorden

Alle verhalen en verklaringen uit Tietjerk

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over ruzie bij Lutjegeest en politieke scheldwoorden.

Verklaringen en stukken: 1795: Ruzie bij Lutjegeest en politieke scheldwoorden

Verklaringen opgenomen voor mij, Johannes Lodema, lid van de municipaliteit van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van dit deel, rat officier, om te dienen zoals behoort.

Auke Alles, herbergier te Hardegarijp, 35 jaar oud, werd opgeroepen, volgens het formulier van de mennonieten beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij in het huis van Bauwe Tennis, huisman op Lutjegeest onder Tietjerk. Daar werd die dag een boelgoed gehouden.

Overdag zat hij in de schuit bij een drankje. Daar hoorde hij Gerben Sikkes, wonend te Tietjerk, die er ook zat, zeggen dat op bevel van de Franse generaal de prinsenvlag in Harlingen wapperde. Een zekere heer was bij Gerben thuis geweest en had hem dat verteld. Vervolgens bejegende Gerben hem en Fedde Douwes voortdurend met beledigingen zoals 'Keerels', 'fijne menisten' en soortgelijke woorden.

Enige tijd later vroeg Gerben hun met hem van Lutjegeest naar Tietjerk te varen. Zij namen dat aanbod aan en voeren samen naar Tietjerk. Toen zij nog maar kort in het schip waren begon Gerben Sikkes hen opnieuw uit te schelden. Auke vroeg hem te zwijgen en liever te betalen wat hij Auke nog verschuldigd was voor voorgeschoten geld en verteringen in diens huis op 27 en 28 november 1794. Gerben was toen zijn horloge kwijtgeraakt en men had daarnaar gevist.

In plaats van op het verzoek om betaling in te gaan of te zwijgen, zei Gerben dat Auke dat geld nooit zou krijgen, omdat Auke zijn horloge zou hebben gestolen. Gerben viel Auke voortdurend in het schip aan. Auke weerde hem naar eigen zeggen steeds rustig af. Dit gebeurde ook in aanwezigheid van Rein Clares en Sipke Heijnes, die met hen in het schip zaten.

Toen zij aan de wal kwamen en uit het schip stapten, hoorden zij Gerben zeggen dat alle patriotten en iedereen die een ambt bekleedde schelmen waren. Auke en Fedde gingen toen bij hem weg naar Tietjerk. Sipke Heijnes en Rein Clares voeren met Gerben verder naar diens huis.

Auke wist verder niets van de zaak. Hij sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 28 april 1795. Auke Alles.

Fedde Douwes, huisman en koopman in de Valom onder Dantumawoude, in zijn 44ste levensjaar, verscheen, werd volgens het formulier van de mennonieten beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij bij het boelgoed in het huis van Bauwe Tennis op Lutjegeest onder Tietjerk.

Overdag zat hij in de schuit bij een drankje. Gerben Sikkes, die er ook zat, vroeg of hij wist dat in Harlingen de prinsenvlag wapperde. Fedde antwoordde van niet en wilde het ook niet geloven. Gerben verzekerde nadrukkelijk dat het waar was en dat dit op bevel van de Franse generaal gebeurde. Fedde bood aan onmiddellijk met Gerben daarheen te rijden. Als het waar was, zou Fedde alle kosten betalen en Gerben bovendien twee dukaten geven.

Na nog enkele beledigingen van Gerben te hebben gekregen, voer Fedde met hem, Auke Alles, Heijne Sipkes en Rein Clares tot Tietjerk. Onderweg viel Gerben Auke voortdurend aan en schold hem uit; Auke weerde hem telkens af. Toen Fedde Gerben goedbedoeld wilde raden, kreeg hij onder meer een klap van hem in het gezicht. Toen zij uiteindelijk samen dicht bij de wal kwamen, riep Gerben dat alle regenten en patriotten schelmen waren. Gerben, Heijne Sipkes en Rein Clares voeren verder naar huis; Fedde en Auke gingen vervolgens naar de herberg.

Fedde wist verder niets. Hij sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 27 april 1795. Fedde Douwes.

Rein Clares, huisman onder Hardegarijp, ongeveer 50 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, voer hij 's middags van het boelgoed van Bauwe Tennis op Lutjegeest weg met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes en Heijne Sipkes. Gerben en Auke hadden onderweg voortdurend woorden. Gerben stootte Auke onder meer eenmaal tegen de borst. Auke liet Gerben ook eenmaal op zijn rug in het schip vallen.

Rein wist niet alles wat zij tegen elkaar zeiden. Hij herinnerde zich wel dat Auke Gerben om het geld vroeg dat hem toekwam voor het opvissen van Gerbens horloge. Gerben weigerde te betalen en zei tegen Auke dat hij zijn horloge had gestolen. Rein kon niet zeggen wat er verder was gesproken. Hij was stuurman van het schip en had daarmee zoveel te doen dat hij geen aandacht aan de rest kon geven.

Verder wist hij alleen dat Auke en Fedde hen in Tietjerk hadden verlaten en dat hij, Heijne Sipkes en Gerben daarna samen rustig en zonder problemen naar huis waren gevaren. Hij sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 27 april 1795. Rein Clares.

Sipke Heijnes, ongehuwde man, wonend bij zijn vader Heijne Sipkes onder Hardegarijp, in zijn 32ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij bij het boelgoed in het huis van Bauwe Tennis, in de schuit. Hij zag en hoorde dat Gerben Sikkes en Auke Alles woorden hadden. Hij was er niet voortdurend bij en kon daarom niet alles opsommen wat gezegd was. Hij had hen wel onder meer elkaar horen uitschelden voor 'Oranjes' en 'patriotten' en dergelijke. Uiteindelijk voer hij 's middags weg met Gerben, Rein Clares, Auke en Fedde. Auke en Gerben hadden onderweg voortdurend woorden. Auke maande Gerben om geld dat deze hem nog schuldig was voor het vissen naar een horloge dat Gerben eens had verloren. Gerben weigerde niet alleen te betalen, maar zei tegen Auke dat deze het had gestolen. Gerben vloog Auke ook eenmaal aan, en Auke smeet Gerben een en andermaal op zijn rug in het schip.

Zij kwamen uiteindelijk aan de wal. Sipke was blij dat zij zover waren en deed zijn best het schip te wenden, om hun verdere reis naar huis zo snel mogelijk voort te zetten. Hij kon daarom geen aandacht geven aan wat er toen nog gezegd werd.

Fedde en Auke verlieten het schip in Tietjerk. Sipke, Gerben en Rein voeren daarna rustig en zonder problemen naar huis. Omdat hij verder niets wist, sloot hij zijn verklaring na voorlezing en zette er zijn merk onder. Bergum, 27 april 1795. Bij het merk staat dat het Sipke Heijnes' eigen gezette merk is.

Douwe Wadman, huisman te Bergum, ongeveer 50 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdag de 25ste was hij 's middags in het Nieuwblaauwhuis, in het huis van Jacobus van Lingen, onder de rechtsmacht van de stad Leeuwarden. Gerben Sikkes kwam daar ook binnen. Er waren meer mensen en er werd gesproken over het feit dat Gerben de dinsdag tevoren bij het boelgoed van Bauwe Tennis te veel had gezegd.

Gerben ontkende dat. Hij zei dat hij de bewijzen in zijn zak had dat de Franse generaal opdracht had gegeven de nationale vlag van de toren in Harlingen te halen en er een andere vlag op te zetten. Douwe zei dat dit niet waar was en nooit was gebeurd. Hij wilde om één, twee, ja honderd dukaten wedden dat Gerben die bewijzen niet in zijn zak had. Daarop zei Gerben dat hij het van horen zeggen had.

Verder werd over en weer gepraat. Douwe had dat niet onthouden en vond het zonder belang. Hij wist niets meer, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar. Bergum, 27 april 1795. D. T. Wadman.

Fokke Gaikema, dorprechter te Bergum, ongeveer 35 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zaterdag, de 25ste, was hij in het Nieuwblaauwhuis, bij kastelein Jacobus van Lingen onder Leeuwarden. Hij ontmoette daar onder anderen Gerben Sikkes.

Er werd druk gesproken, maar Fokke had niet onthouden wat er gezegd werd. Hij werd steeds naar buiten geroepen omdat een koopman een paard van hem wilde kopen. Daarom kon hij geen samenhangend gesprek weergeven. Hij wist wel dat er gesproken was over de Franse generaal, die met het prinsenjacht vertrokken zou zijn. Hij wist echter niet wie dat had gezegd.

Omdat Gerben wat dronken was, raadde Fokke hem aan stil te blijven; hij vreesde dat Gerben te veel zou praten. Gerben nam dat advies dankbaar aan en bleef stil zolang Fokke in het huis was. Fokke wist verder niets en sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 27 april 1795. F. Gaikema.

Een verklaring, afgelegd bij Teijema, moest onder ede worden bevestigd en aan het Hof worden gezonden.

Zo verklaard voor ons, commissaris en secretaris. Bergum, 27 april 1795. J. Lodema; H. B. Sminia.

Verklaringen opgenomen voor mij, Gerrit Reitsma, president van de municipaliteit van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van dit deel, rat officier, om te dienen zoals behoort.

Sjoerd Teijema, schoolmeester te Tietjerk, 20 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 21ste van deze maand, tegen de avond, stond hij bij zijn huis op het erf. Een schip kwam aan zijn wal met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes, Rein Clares en Sipke Heijnes. Auke en Fedde stapten uit het schip aan de wal. Vervolgens voeren Gerben, Rein en Sipke weer weg.

Gerben was volgens Sjoerd zeer rumoerig en schreeuwde dat alle vaderlanders en alle patriotten schelmen waren. Sjoerd omschreef zijn houding daarbij als kwaadaardig. Gerben luisterde niet naar raad of berisping, maar zei:

dit zeg ik en houd het Staande

In modern Nederlands: Dit zeg ik en houd ik staande.

Sjoerd zou meer hebben gehoord als de anderen het schip niet van de wal hadden afgezet. Verder had hij niets gehoord. Hij sloot daarom hiermee zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar. Bergum, 30 april 1795. Sjoerd Teijema.

In de marge: geen beschikking daarop ontvangen.

Zo verklaard voor ons, commissaris en secretaris, te Bergum op 30 april 1795. G. Reitsma; H. B. Sminia.

Auke Alles, herbergier in Hardegarijp

Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon. De loterijverklaringen, de aalzaak en het conflict bij Lutjegeest noemen dezelfde herbergier uit Hardegarijp. Hij is bij het verhoor in januari 1793 in zijn 33ste levensjaar en in april 1795 35 jaar. Plaats, beroep en leeftijd ondersteunen de identificatie. Hij verklaart soms over gasten, soms over eigen bezit en soms over een conflict waaraan hij deelnam.

Hardegarijp 1792: een herbergavond en vier valpartijen

Hardegarijp 1793: Verdwenen aal uit een gedeelde kaar

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.