Giekerk in de 18de eeuw

Giekerk was in de 18de eeuw in de eerste plaats een landbouwdorp. Het oude Giekerkerhoek lag tussen boerderijen, arbeiderswoningen en paden naar de weilanden. In gezinnen werd gewerkt aan de boterbereiding, het bewaren van voedsel, het onderhoud van kleding en het wassen van linnengoed. Niet iedereen bezat eigen land; ook knechten, dienstboden en kleine huishoudens leefden in het dorp.

Schoolgaan en bijverdienen

Schoolmeester Jan Pijters gebruikte in 1741 grond in de Armefenne en verdiende jaarlijks 100 carolusgulden voor het schoolonderwijs. Hij fungeerde ook als oproeper wanneer hooilanden werden verhuurd. Zijn opvolger Ludser Elyses verdiende na 1751 geld bij met wieden van paden, het scheren van heggen en ander onderhoudswerk. Een schoolmeester moest verschillende werkzaamheden combineren om zijn inkomen aan te vullen.

In 1757 kocht de armenzorg in Giekerk een hoeveelheid aardappelen voor 12 stuivers voor behoeftige inwoners. Niet ieder huishouden had voldoende eigen voedsel. In 1792 verscheen een oproep in de Leeuwarder Courant om schulden en vorderingen uit de nalatenschap van de overleden schoolmeester Ludser Elisas door te geven. Ook een onderwijzer met een vaste functie kon schulden nalaten.

Kleding, wasgoed en aangiften

Bij de baljuw werden aangiften van diefstal en andere problemen opgenomen. Daarna konden bewoners of getuigen worden gehoord. Zulke verklaringen noemen precies waar spullen lagen en wie een huis, kamer of schuur inliep. Het zijn geen volledige verslagen van al het dorpsleven, maar ze geven veel details over gewone huishoudens. De afzonderlijke verhalen staan in het overzicht van Giekerker zaken uit de 18de eeuw.

Het overzicht van Giekerker zaken uit de 18de eeuw

Sommige verklaringen beschrijven wasgoed, schoengespen, geld, hemden, droge levensmiddelen en de inrichting van woningen. De beschuldigingen en de ontkenningen blijven bij de persoon die ze uitsprak. Van veel zaken is de afloop niet bekend.

Verhalen en verklaringen uit Giekerk

De verklaringen uit Giekerk noemen precies waar goederen lagen, welke deuren en ramen openstonden en welke spullen men de avond ervoor nog had gebruikt. Verschillen tussen verklaringen zijn niet gladgestreken. Bij Jelle Sijbes en Trijntje Dirks verschilt bijvoorbeeld de genoemde nacht; beide lezingen staan in hun eigen verhaal.

1756: kleding van mantelstok, tob en buitenhuis

Dorpsrechter en ontvanger Pijtter Gerbens miste gekleurde kleding, hemden en kousen. Hij dacht dat iemand via het venster van het dorshuis binnen was gekomen. Pijtters verklaring met de volledige goederenlijst.

Pijtters verklaring met de volledige goederenlijst

1763: schoengespen verdwijnen en keren terug

Feijtse Keimpes en Saakjen Minnes vertelden ieder wanneer zij de zilveren gespen voor het laatst hadden gezien en hoe ze later, in papier gewikkeld, in het venster van het dorshuis lagen. De dochter van Lammert Aukes uit Oenkerk was in die dagen bij hen om te naaien. De twee verklaringen naast elkaar.

1764: geld uit een kast

Pijbe Aarnts miste ongeveer 24 tot 25 carolusgulden. Hij werd achterdochtig tegenover zijn knecht Melle Dirks, die de beschuldiging nadrukkelijk ontkende. Pijbe vertelt wat hij miste en waarom hij Melle aansprak.

Pijbe vertelt wat hij miste en waarom hij Melle aansprak

1767: twee afzonderlijke nachtelijke diefstallen

In februari 1767 werden twee Giekerker huishoudens getroffen. Bij Jelle Sijbes en Trijntje Dirks verdwenen lakens, halsdoeken, hemden en een stuk gedroogde varkensrug. In de kleine kamer waar de 81-jarige Trijntje Pijtters woonde, verdween een tob met wasgoed en vlasgaren. In beide zaken komt een rondreizende wortelverkoper voor, maar de verklaringen stellen niet vast dat dezelfde persoon de diefstallen pleegde.

• Jelle Sijbes en Trijntje Dirks over linnengoed, merktekens en de wortelverkoper
• Trijntje Pijtters en Willem Pijtters over de wastob en de groene stok

1768: drie aangiften op dezelfde datum

Sije Aarnts, Douwe Hajes Fink en Elte Pijtters legden op 12 februari 1768 ieder een afzonderlijke verklaring af. Zij noemen andere huizen, andere toegangspunten en andere verdwenen goederen. Hemden, laarzen, schaatsen, tinnen lepels en spullen uit het huis van een molenaar en bakker.

Hemden, laarzen, schaatsen, tinnen lepels en spullen uit het huis van een molenaar en bakker

Alle verhalen

Verhalen uit Giekerk in de 18de eeuw

Deze verhalen gaan over aangiften bij de baljuw en verklaringen van inwoners in de 18de eeuw.

Alle verhalen uit Giekerk in de 18de eeuw

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.