Wijns in de 18de eeuw

In de 18de eeuw lag Wijns aan de druk bevaren Dokkumer Ee. Het dorp bestond uit een kleine groep woningen bij de terp, boerderijen aan de rivier en verspreide arbeidershuizen. Tussen de weilanden liep een weg naar Oenkerk en Oudkerk die niet het hele jaar goed bruikbaar was.

De Dokkumer Ee verbond Wijns met Leeuwarden en Dokkum. In 1768 was er in Wijns een herbergier werkzaam. Waar zijn herberg stond en hoe vaak schepen daar aanlegden, weten we niet.

Boerderijen en het werk op het land

Jelle Thomas gebruikte in 1749 de boerenplaatsen Rhala en Bottema. Hij gold als zeer welgesteld. Het land rond Wijns bestond grotendeels uit weilanden en hooilanden. Boeren hielden vee, maakten boter en gebruikten het gras als veevoer voor de winter. Knechten en dienstmeiden hielpen op de grotere plaatsen.

Niet alle bewoners konden van één beroep leven. Pieter Dirks was in 1749 schoenmaker. Hij was gehuwd met Jetske Klases en had een groot gezin. In het belastingregister werd over zijn bestaan geschreven:

In modern Nederlands: hij verdiende genoeg als schoenmaker, maar moest een groot gezin onderhouden. Pieter en Jetske waren sinds 1738 getrouwd. In 1768 werkte hij als herbergier, ook hospes genoemd. Hij bezat huizen in Wijns en gebruikte in 1778 bovendien een boerenplaats. Hij overleed in 1782. Waar zijn herberg stond, is niet vastgesteld.

De schoolmeester hield ook het kerkhof bij

De school stond bij de kerk op de terp. De meester was niet alleen verantwoordelijk voor het lesgeven: hij vervulde ook taken voor de kerk. In 1796 bedroeg het loon 75 gulden per jaar en hoorde het onderhoud van het kerkhof nog steeds bij zijn werk. In de eerdere eeuwen ontving de meester naast een geldbedrag ook het gebruik van land.

Kinderen leerden lezen, schrijven en rekenen. Er was nog geen leerplicht. Het schoolbezoek hing onder meer samen met de inkomsten van de ouders en met het werk dat kinderen thuis moesten doen.

1764: een weduwe reist haar koperen ketel achterna

Trijntje Minnes was 29 jaar en weduwe. Uit haar achterhuis verdween een koperen gootling. Zij hoorde dat een meisje uit Leeuwarden, dat eerder bij haar had gebedeld, de ketel had meegenomen. Trijntje ging zelf naar de stad, vond het meisje via haar moeder bij het oude kerkhof en zocht ook een handelaar in tweedehands spullen op. De volledige verklaring over de koperen ketel vertelt hoe zij het voorwerp terugkreeg.

De volledige verklaring over de koperen ketel

1768-1769: een geldbuidel uit een open kist

Boer Palle Pijtters, 59 jaar, miste rond Kerstmis een zwarte buidel met 280 carolusguldens. Die lag in een kist op zijn kamer. Het geld had hij jaren eerder van zijn moeder gekregen. Hij had het nooit nageteld en de kist was niet afgesloten. De verklaring van Palle Pijtters over de geldbuidel bevat zijn beschrijving van de verdwijning.

De verklaring van Palle Pijtters over de geldbuidel

1783 en 1795: wasgoed, eten en gereedschap verdwenen

In 1783 verdween uit een woning een tobbe met zeven hemden, twee grove lakens en ander wasgoed. De lege tobbe werd later op het erf gevonden. Het verhaal over de verdwenen tobbe vertelt wat de bewoners aantroffen.

In oktober 1795 werden twee huishoudens getroffen. Bij boer Pieter Willems waren ruiten uit het vuurhutje gehaald en verdwenen koperen kookpotten, een ketel en voedsel. Zijn vrouw Neeltje Sies vond de aardappelen voor de varkens uit een pot op de grond. Bij Jelle Tomas en Willemke Tjerks verdwenen boter, vlees en linnen uit de melkkelder. Ze hadden de dieven niet gehoord. De verklaringen van de twee getroffen gezinnen staan afzonderlijk uitgewerkt.

De verklaringen van de twee getroffen gezinnen

Wat is nog zichtbaar?

• De Dokkumer Ee, waarlangs de trekschuiten en vrachtschepen voeren.
• De oude terp met de Sint-Vituskerk.
• De kop-hals-rompboerderij aan Wyns 28, die uit het midden van de 18de eeuw dateert.

• Verhalen uit Wijns in de 18de eeuw
• getuigenverklaringen uit Wijns

Geschiedenis van Wijns.