Lekkum in de 18de eeuw
Lekkum bleef in de 18de eeuw een klein landbouwdorp. De geschiedenis van deze eeuw is opvallend goed te volgen via schoolmeesters, kerkbestuur en de herbouw van de dorpskerk.
1725: schoolland en een bouwvallig huis
Claes Clasen was omstreeks 1696 geboren en werkte in 1725 als schooldienaar in Lekkum. In juli van dat jaar verkocht hij een deel van het schoolland. Op dat perceel stond een huis dat in de akte als bouwvallig werd omschreven.
Claes bleef lang in functie. In 1740, 1743 en 1748 wordt hij genoemd als schoolmeester en dorprechter. Zijn vrouw was Grietie Tjeerds. In 1753 was zij weduwe. Hun zoon Klaas was toen ongeveer vijftien jaar en dochter Trijntie ongeveer acht.
1738: een gerechtelijk onderzoek in de pastorie
In maart 1738 werd Grietie Tjeerds, de ongeveer 28-jarige echtgenote van schoolmeester en dorpsrechter Claes Clasen, naar de pastorie van Abrahamus Wassenbergh gehaald. Dienstmeid Rinske Jacobs had er ernstige buikpijn gehad. Naaister Ybeltje Hanses en de predikantsvrouw hadden bloed op het beddengoed gezien en resten van de geboorte in de mestgoot gevonden. Rinske ontkende dat zij een kind had gekregen.
Grietie bleef bij Rinske toen de andere vrouwen haar vroegen op te staan. Rond tien uur in de avond werd het bed tot op het stro onderzocht, aanvankelijk zonder resultaat. Toen naaister Ybeltje een kroes bier wegbracht, zag Grietie dat Rinske iets bij het bed verborg. Ze vroeg Rinske wat zij daar wegstopte. Bij een nieuwe zoektocht voelde Ybeltje in het stro een doek waarin een overleden pasgeboren meisje lag.
Daarna kwam ook Claes Clasen naar de pastorie. Als dorpsrechter zorgde hij dat het kind werd veiliggesteld en het bestuur van Leeuwarderadeel op de hoogte werd gebracht. Het meisje werd vervolgens door vier artsen onderzocht. Hun conclusie dat het kind had geademd, werd door de verdediging betwist. Het Hof veroordeelde Rinske op 22 november 1738 tot geseling, brandmerking en tien jaar tuchthuis. De afzonderlijke handelingen en de medische tegenargumenten staan in de zaak van Rinske Jacobs, Grietie Tjeerds en het proces van 1738.
De zoon volgt zijn vader op
Klaas Clasen werd zelf schoolmeester en gebruikte de naam Klaas Klasen Nicolaides. Hij trouwde met Johanna Steenhovius Postma en stond in 1786 en 1787 nog in Lekkum voor de klas. In een klein dorp kon een schoolmeestersfamilie zo tientallen jaren een vaste plaats innemen.
In een vermelding uit juni 1753 heet Grietie Tjeerds de weduwe van Claes Clasen. Hun zoon Klaas, die later het schoolmeesterschap overnam, was toen ongeveer veertien jaar oud. Grietie verschijnt dus zowel bij het gerechtelijk onderzoek van 1738 als in de latere gegevens over de schoolmeestersfamilie.
Onderwijs rond 1750.
1778: een nieuwe kerk
De oude kerk, die in 1606 en 1657 nog was hersteld, werd in 1778 vervangen. Grietman Ulbo van Burmania liet kerk en toren opnieuw bouwen. Uit deze bouwtijd dateren ook de preekstoel en herenbanken. De toren is later, in 1896, opnieuw vervangen.
Landbouw en vervoer
Rond het dorp lagen vooral weilanden en hooilanden. Via de Dokkumer Ee konden zuivel, hooi en andere landbouwproducten naar Leeuwarden worden vervoerd. Voor bewoners die naar de stad moesten, was de waterweg vaak minstens zo belangrijk als de landweg.
In juli 1720 kwam boer Frans Teunis uit Lekkum om het leven bij een gevecht over tolgeld op de Zwarteweg bij Tietjerk. De ruzie ontstond terwijl hij met hooiwagens onderweg was.
1791: nieuwe schoolmeester en belastinginner
In 1791 kwam Jacobus Louws Sinnema vanuit Niawier naar Lekkum. Hij was schoolmeester en was ook enige tijd belastinginner. Dat laatste leverde hem ongeveer 130 gulden per jaar op. Daarmee verdiende hij naast het schoolgeld en zijn andere inkomsten een aanzienlijk extra bedrag.
Roeiboot rond 1715.
Wat is nog zichtbaar?
- de kerk van 1778;
- de Dokkumer Ee;
- de terp en oude wegen rond de dorpskern;
- de agrarische structuur aan de rand van het dorp.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.