Lekkum door de eeuwen heen
Lekkum ligt aan de Dokkumer Ee, direct ten noorden van Leeuwarden. De oude dorpskern ligt op een terp op de oeverwal van de Ee. Rond de terp lagen boerderijen, grasland, hooiland en akkers. Over water was de stad dichtbij: via de Ee konden mensen, vee en goederen naar Leeuwarden en verder naar het noorden.
Land dat om de drie jaar wisselde
Het Beneficiaalboek van 1543 beschrijft tientallen percelen die bij kerk, pastorie en vicarie hoorden. Een deel lag in deelschap: gemeenschappelijk verdeeld land waarvan het gebruik na een vaste periode wisselde. Bij Lekkum gebeurde dat bij sommige stukken om de drie jaar. Daardoor kon de schrijver niet altijd één vaste buurman van zo'n perceel noemen.
De pastorie bezat onder meer 30 pondemaat grasland bij de Ee. Een pondemaat was een Friese oppervlaktemaat van ongeveer een derde hectare. Eedt Douweszoon gebruikte het land van de pastorie en betaalde daarvoor 56 Carolusgulden per jaar. Vicaris Jacob Blessinck had onder meer een boerderij bij Vierhuisum met 21 pondemaat grasland tussen het diep en de weg.
1542: Jurjen Pieters uit Lekkum opgehangen
Een overzicht van de criminele vonnissen van het Hof van Friesland noemt Jurjen Pieters van Leckum. Op 6 september 1542 werd hij samen met Job Willems van Dieveren opgehangen. Zij waren eerder verbannen en werden veroordeeld omdat zij dat verbod hadden overtreden en opnieuw diefstallen hadden gepleegd.
Meer over misdaad en straf in Friesland in de eerste helft van de 16de eeuw.
1552: inwoners verschijnen met wapens
Bij de Friese wapenschouw van 1552 werden in Lekkum 26 personen genoteerd. De meeste mannen verschenen met een spies en een degen. Peter Martenszoon en Douwe Tyalleszoon hadden een roer, een vroeg vuurwapen. Syd Borstyes had een harnas, ringkraag, spies en degen. Bij Jonge Brand schreef de controleur alleen dat hij een rondtrekkend persoon was. De lijst maakt duidelijk dat niet iedereen dezelfde uitrusting of dezelfde positie in het dorp had.
Hoe de Friese Monsterlijsten en de wapenschouw van 1552 werkten.
Graanverwerking rond 1550.
1585: het dorp wil zijn predikant kwijt
In juli 1585 stuurden inwoners van Lekkum een klacht naar Gedeputeerde Staten over predikant Albertus Doccum. Zij schreven dat arm en rijk in het dorp genoeg hadden van de ruzies die volgens hen door de predikant werden veroorzaakt. Een maand later vroegen zij om zelf een andere predikant te mogen kiezen. Onder de stukken staan namen en merktekens van inwoners, onder wie dorprechter Sasker Douweszoon.
De brieven van de inwoners van Lekkum uit 1585 - hertaling.
In maart 1738 was de pastorie van Lekkum het middelpunt van een onderzoek naar de geboorte en dood van een kind. De vrouw van de dorpsrechter hielp zoeken. Lees het volledige verhaal over dienstmeid Rinske Jacobs, de verklaringen en het proces.
1738: de pastorie en een strafproces
Een klein dorp naast de stad
Lekkum bleef eeuwenlang klein. In het midden van de 19de eeuw stonden in de kerkbuurt maar enkele woningen. Aan de Ee en bij Snakkerburen was meer bebouwing en bedrijvigheid. Er waren onder meer een oliemolen en een steenbakkerij. De terp werd in de tweede helft van de 19de eeuw voor een groot deel afgegraven. Aan de noordkant bleef een diepe laagte achter die later als ijsbaan werd gebruikt.
Wat is nog zichtbaar?
- de kruin van de terp en het hoogteverschil rond Tsjerkepaed en Weme;
- de Dokkumer Ee, eeuwenlang de belangrijkste waterroute langs het dorp;
- de kerk van 1778, met een in 1896 vernieuwde toren;
- de voormalige pastorie uit de 19de eeuw;
- Eeburgh Zathe uit 1871 en oudere boerderijstructuren in de omgeving.
Lekkum op de kaart van 1664
Op de kaart van Leeuwarderadeel ligt Lekkum vlak boven Leeuwarden, aan het water van de Ee. De ligging verklaart waarom landbouw en vervoer over water hier zo dicht bij elkaar lagen.
Leeuwarderadeel op de kaart van Schotanus uit 1664, met Lekkum ten noorden van Leeuwarden.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.