Lekkum in de 16de eeuw

Lekkum was in de 16de eeuw een klein landbouwdorp aan de Dokkumer Ee. Het Beneficiaalboek van 1543 en de Monsterlijst van 1552 noemen gewone bewoners bij naam en laten zien hoe land, kerkinkomsten en militaire verplichtingen in het dorp waren geregeld.

1543: kerkland tussen Ee en weg

De kerkpatroon van Lekkum bezat gras- en hooiland op verschillende plaatsen. Veertien pondemaat nieuw land lag in gemeenschappelijk verdeeld land. Het gebruik wisselde om de drie jaar. Andere stukken lagen op Blitsaarder land, bij de Oude Ee, bij de gemeenschappelijke weg en bij het tolhuis.

De pastorie had 30 pondemaat grasland dat tot aan de Ee liep. Eedt Douweszoon gebruikte deze en andere percelen van de pastorie en betaalde in totaal 56 Carolusgulden per jaar. De pastoor hield daarnaast zelf vier koegangen: weidegrond die genoeg gras moest leveren voor vier koeien.

Vicaris Jacob Blessinck had een boerderij bij Vierhuisum. Baete Baeteszoon gebruikte daar 21 pondemaat grasland tussen het diep en de weg. Verder hoorde bij de vicarie land op Lekkumerland, Blitsaarderland, Harmswerd en het Oude Land.

Wat betekenen de oude landwoorden?

• pondemaat: een Friese oppervlaktemaat van ongeveer een derde hectare;
• fenne: grasland, vooral voor het weiden van vee;
• meedland: hooiland dat vooral werd gemaaid;
• zaailand: akkerland waarop gewassen werden verbouwd;
• deelschap: land waarvan het gebruik tussen verschillende gerechtigden rouleerde.

Landbouw rond 1550.

1542: Jurjen Pieters opgehangen

Op 6 september 1542 werd Jurjen Pieters van Leckum samen met Job Willems van Dieveren opgehangen. Het overzicht van de vonnissen verwijst naar de voorafgaande zaak: overtreding van een eerder opgelegd verbanningsvonnis en nieuwe diefstallen. Meer details over Jurjen Pieters geeft deze bron niet.

1552: 26 mensen in de Monsterlijst

De wapenschouw van 1552 noteerde 26 personen onder Lekkum. Willem Arentszoon verscheen met een hellebaard en degen. Claes Douweszoon had een harnas, spies en degen. Peter Martenszoon en Douwe Tyalleszoon hadden een roer en degen. Eerd Douwes werd als goed uitgerust omschreven. Sommige mannen moesten later nog een helm, ringkraag of betere bescherming aanschaffen.

De lijst noemt ook Jonge Brand als vagabonde, een rondtrekkend persoon zonder vaste plaats in de gewone dorpshuishoudens. De wapenschouw registreerde dus niet alleen wapens, maar soms ook leeftijd, armoede, afwezigheid of maatschappelijke positie.

Uitleg over de Monsterlijsten van Friesland uit 1552.

1585: arm en rijk ondertekenen een klacht

Op 14 juli 1585 verklaarden inwoners dat predikant Albertus Doccum volgens hen ruzie en verdeeldheid veroorzaakte. Zij schreven nadrukkelijk dat zowel arme als rijke inwoners hem niet langer wilden horen. Negen ondertekenaars zetten hun naam; voor anderen noteerde schoolmeester Hendricus Muerlinck hun merkteken.

Gedeputeerde Staten gaven het dorp niet meteen zijn zin. In augustus schreven de inwoners opnieuw. Zij wilden van Doccum af en vroegen het recht om zelf een nieuwe predikant te kiezen.

De bewaarde brieven van de Lekkumers uit 1585 - hertaling.

Schoolmeesters

In 1581 was Jacob Peterszoon schooldienaar. Op het moment van de dorpsruzie in 1585 was Hendricus Muerlinck schoolmeester. In 1593 wordt Eeske Duijrts genoemd. De schoolmeester hielp niet alleen kinderen met lezen en schrijven: in 1585 stelde Muerlinck ook de schriftelijke verklaring van dorpsbewoners vast die zelf niet konden ondertekenen.

Onderwijs rond 1600.

Wat is nog zichtbaar?

• de ligging van de terp aan de oude oeverwal;
• de Dokkumer Ee;
• oude wegen en perceelsrichtingen rond het dorp;
• de plaats van de kerk, al is het huidige gebouw van 1778.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.