Wijns in de 16de eeuw

In de 16de eeuw lag Wijns op een terp aan de Dokkumer Ee. Huizen en boerderijen stonden op en bij de hogere grond, met weilanden en water eromheen. De Ee was een bruikbare verbinding met Leeuwarden en Dokkum. Voor de 16de eeuw kennen we geen betrouwbaar aantal inwoners.

De boeren gebruikten de kleigrond vooral voor vee en grasland. Land was niet altijd eigendom van degene die het bewerkte: boeren konden percelen pachten en daarvoor geld of andere verplichtingen verschuldigd zijn. Een exacte verdeling tussen eigenaren en pachters in Wijns is niet vastgesteld.

Hooioogst rond 1550.

1543: land en inkomsten

In 1543 hoorde bij de kerk en de pastorie van Wijns land langs de Ee, bij de Heerweg en in de omgeving van het Dongiemeer en Wijlaardermeer. Een veenperceel mat 27 pondematen, ongeveer tien hectare. Bij een van de inkomsten hoorde een bijzondere verplichting: eens per drie weken moest een Leeuwarder brood met boter worden geleverd. Het exacte gebruik van alle percelen door afzonderlijke gezinnen is niet bekend.

Het dorp had geen stadsmarkt. Wie goederen moest kopen of verkopen, kon via het water naar Leeuwarden reizen. Over een vast plaatselijk veer of een herberg in Wijns in 1550 zijn nog geen concrete gegevens vastgesteld.

Veer rond 1550.

1581: schoolmeester Harper Jarichzoon

In januari 1581 was Harper Jarichzoon schoolmeester in Wijns. Zijn inkomen bestond niet alleen uit geld. Hij mocht het gras van het kerkhof gebruiken, ongeveer één pondemaat grond bij het Hembtbedde en enkele stukken weide- en hooiland op pastorieland. Daarnaast kreeg hij jaarlijks acht gouden guldens van de kerk. Het gras en de landopbrengsten konden hij en zijn huishouden benutten.

Harper verhuisde later naar Leeuwarden. In 1611 werkte hij als schooldienaar in het Landschapswerk- en Tuchthuis, waar gevangenen werk verrichtten. In 1632 werd zijn weduwe vermeld.

Onderwijs rond 1600.

Godsdienst en strijd

Friesland kwam in de 16de eeuw achtereenvolgens onder verschillende machthebbers te staan en raakte betrokken bij de Opstand tegen Spanje. In 1580 werden de openbare katholieke diensten in Friesland verboden en kregen gereformeerden de kerkgebouwen. Dat betekent niet dat iedere bewoner van Wijns op datzelfde moment gereformeerd werd. Van een concrete gewelddaad of gedwongen bekering in Wijns zelf is geen betrouwbare plaatselijke beschrijving gevonden.

Wat is nog zichtbaar?

• De terp waarop het oude dorpscentrum ligt.
• De Dokkumer Ee als vaarverbinding langs Wijns.
• De oude dorpskerk als herkenningspunt bij de terp.

Verhalen van bewoners

• Verhalen uit Wijns
• Verklaringen uit de informatieboeken