Miedum in de 16de eeuw
In de 16de eeuw was Miedum een klein kerkdorp met boerderijen tussen hoger weiland en lage hooilanden. Twee administraties geven uitzonderlijk concrete gegevens: het Beneficiaalboek van 1543 en de Monsterlijst van 1552.
1543: kerkland rond het dorp
Een pondemaat was een Friese landmaat van ongeveer 0,37 hectare. Het Beneficiaalboek noemt bij Miedum fennen, waarmee weiland werd bedoeld, en mieden, de hooilanden waaraan het dorp zijn naam ontleent.
Bij de patroon van de kerk hoorde volgens de opgave minstens 26½ pondemaat land, ongeveer 9,7 hectare. De stukken lagen onder meer bij de Lutkemeeden, het Miedumer Diep en Canters Land. De oude opbrengst van deze patroonslanden werd op 8½ gouden gulden geschat.
De pastorie beschikte over nog veel meer grond: 25 pondemaat weiland achter het huis van de pastoor, nog eens 18 pondemaat weiland, 18 pondemaat hooiland op Canters Land en 1½ pondemaat aan de Deelswal. Samen is dat 62½ pondemaat, bijna 23 hectare. De pastoor zei dat deze gronden eerder voor veertien gouden gulden waren opgegeven. Daarnaast ontving hij achttien stuivers pacht uit de boerderij van Jan Reijners.
Hooioogst rond 1550.
1552: twaalf mannen bij de wapenschouw
Negen jaar later werd Miedum afzonderlijk opgenomen in de wapenschouw. De overheid controleerde welke wapens en bescherming de huishoudens voor de landsverdediging beschikbaar hadden. In Miedum staan twaalf mannen in de lijst:
- Cryn Lyeuwesz - speer en degen;
- Doecke Pybez - speer en degen; hij moest bovendien een ringkraag en helm aanschaffen;
- Peter Petersz - hellebaard en degen;
- Dirck Claesz - speer en degen;
- Marten Syurtsz - speer, degen, ringkraag en harnas;
- Claes Heerkez - roer, een vroeg vuurwapen, en degen;
- Nanne Hiddez - speer en degen;
- Claes Claesz - speer en degen;
- Jan Jacobsz - speer en degen; hij moest ook een wapenrusting en helm krijgen;
- Jan Reynersz - speer en degen;
- Ryurt Siblez - wapenrusting, hellebaard en degen;
- Claes Jacobsz - speer en degen.
De lijst zegt niet dat deze mannen beroepssoldaat waren. Het ging om inwoners die bij een oproep tot verdediging moesten verschijnen of materiaal moesten leveren.
Inkwartiering rond 1600.
1585: turf en land voor arme inwoners
Een verklaring van 18 juli 1585 over de kerkelijke inkomsten van Lekkum en Miedum geeft zeldzame details over armenzorg in Miedum. Dorpsrechter Sasker Douwesz en Foecke Hettezoon verklaarden dat 18 pondemaat land van het Miedumer beneficie lange tijd ongebruikt lag. Niemand wilde het land aannemen tegen de lasten die erop rustten. Grietman Sybrant van Cammingha nam het daarom zelf in gebruik en droeg de lasten.
In hertaling: de armen in Miedum kregen een goede schuit turf, gekocht door Sasker Douwesz voor vijf gouden gulden. Het bedrag werd verrekend met de lasten van het Miedumer leen. Een arme en behoeftige weduwe kreeg bovendien een koegang voor hooi en gras zolang de grietman de landen in gebruik had.
Dezelfde verklaring zegt dat de schoolmeester van Lekkum jaarlijks 60 gouden gulden ontving, waarvan 20 gouden gulden uit de inkomsten van de pastorie van Miedum kwam. De volledige hertaling van de stukken uit Lekkum en Miedum uit 1585 bevat ook het conflict met predikant Albertus Doccum.
Volledige hertaling van de stukken uit Lekkum en Miedum uit 1585
Een geestelijke die predikant werd
Michiel Andrieszoon was vóór 1566 vicaris van Lekkum en Miedum. Een vicaris was een geestelijke die aan de parochie verbonden was en inkomsten uit eigen kerkelijke goederen ontving. In 1567 trad Michiel in West-Friesland op als hagenprediker: een protestantse prediker die buiten de bestaande katholieke kerkstructuur preekte. Later werd hij gereformeerd predikant, onder meer in Vlissingen en Den Haag.
Kerk rond 1550.
Wat is nog zichtbaar?
- de oude terp;
- de middeleeuwse kern van de kerktoren;
- het open land dat nog steeds grotendeels als grasland wordt gebruikt;
- de route naar Lekkum en het waterstelsel richting de Dokkumer Ee.
Voor de achtergrond van de controle van 1552: de Friese Monsterlijsten en de wapenschouw.
De Friese Monsterlijsten en de wapenschouw
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.