De inwoners van Lekkum tegen hun predikant, 1585
In juli en augustus 1585 stuurden inwoners van Lekkum meerdere stukken aan de Gedeputeerde Staten van Friesland over hun predikant Albertus Doccum. De stukken zijn bewaard als een dossier over Lekkum en Miedum. Ze gaan niet alleen over een kerkelijk conflict, maar ook over schoolgeld, kerkelijke inkomsten, land in Miedum en hulp aan arme inwoners. Hieronder staat een uitgebreide hertaling. De klachten zijn de woorden en beschuldigingen van de Lekkumers zelf; het dossier bevat geen afzonderlijk weerwoord van Doccum.
14 juli 1585 - hertaling van de verklaring van de inwoners
Ondertekenende inwoners van Lekkum (in modern Nederlands):
Wij, de ondergetekende inwoners van Lekkum, verklaren met onze handtekeningen en merken dat Albertus Doccum, predikant in ons dorp, zich volgens ons niet gedraagt zoals een leraar en predikant van Gods woord behoort te doen. Arm en rijk verklaren eensgezind dat hij zich tegenover de gemeente en de inwoners zeer dwars en moedwillig opstelt en veel moeite en verdeeldheid in de gemeente veroorzaakt.
Ondertekenende inwoners van Lekkum (in modern Nederlands):
Wij hebben dit lange tijd geduldig verdragen, maar kunnen het niet langer dragen. Wij hadden de zaak liever niet openbaar gemaakt, maar de nood dwingt ons ertoe. Niemand van ons, rijk noch arm, is daarom nog van plan hem te horen of hem in zijn twistzieke houding te volgen. Voor God en ons geweten verklaren wij dat dit naar waarheid is.
Wie zelf geen handtekening of merk kon zetten, heeft onze huidige schoolmeester, meester Hendricus Muerlinck, gevraagd dit namens hem te bevestigen. Aldus gedaan op 14 juli 1585.
Schoolmeester Hendricus Muerlinck hielp inwoners die zelf geen handtekening of merk konden zetten.
Wie ondertekenden?
De transcriptie bevat 21 namen. Een deel van de inwoners zette een handtekening, anderen een persoonlijk merk. Sasker Douwesz wordt als dorpsrechter genoemd.
- Focko Hetteziesz
- Sijcke Wijlhemsz
- Jan Bartelsz
- Pieter Gosselicxz
- Tijalle Douwesz
- Sijtse Toemes zoon
- Claes Louwesz
- Haentse Frerijckz
- Pieter Martensz Mellinga
- Douwe Talles Mellinga
- Simon Aggeszoons
- Taecko Lubbeszoons
- Pieter Joachijmsz
- Harmen Claesz
- Sijcke Douwesz
- Georgien Cornelijsz
- Gerrijet Cornelisz
- Merten Eertsz
- Wijthije Wathzesz
- Sasker Douwesz, dorpsrechter
- Hillebrant Hillebrantsz
18 juli 1585 - geld uit Lekkum en Miedum
Vier dagen later legden dorpsrechter Sasker Douwesz van Lekkum en Miedum en Foecke Hettezoon uit hoe de kerkelijke inkomsten werden gebruikt. Hun verklaring is belangrijk omdat zij bedragen en concrete vormen van armenzorg noemen.
Uit de inkomsten van de pastorie van Lekkum wordt ieder jaar 60 gouden gulden betaald aan de vroegere pastoor, als zijn pensioen. Ook de schoolmeester in Lekkum ontvangt jaarlijks 60 gouden gulden. Van dat bedrag komt 20 gouden gulden uit de inkomsten van de pastorie van Miedum.
Deze uitgaven zijn in aanwezigheid van grietman Sybrant van Cammingha doorgerekend. De beide lenen in Lekkum en het leen in Miedum kunnen, tegen de waarde die de landerijen nu hebben, boven de genoemde betalingen jaarlijks niet meer dan ongeveer 100 gouden gulden opbrengen.
De 18 pondemaat gemeenschappelijke landen van het beneficie in Miedum lagen lange tijd ongebruikt, omdat niemand ze wilde gebruiken tegen de lasten die erop rustten. Daarom heeft grietman Sybrant van Cammingha de landen aangenomen en de lasten ervan gedragen.
Wij waren er ook bij toen in het huis van de grietman ongeveer 10 Carolusgulden uit het Miedumer leen voor Albertus, de predikant van Lekkum, werd berekend. De armen in Miedum hebben bovendien een goede schuit turf gekregen. Ik, Sasker Douwesz, kocht die voor 5 gouden gulden; dat bedrag werd vervolgens afgetrokken van de lasten van het Miedumer leen.
De grietman liet ook een arme en behoeftige weduwe in Miedum een koegang gebruiken voor hooi en gras, zolang hij deze landen in bezit had. Wij verklaren met onze handtekeningen of merken dat dit naar waarheid is.
Een koegang was in dit verband een hoeveelheid gras- en hooiland die als gebruikseenheid werd aangeduid. Naast de betalingen aan predikant en schoolmeester werden uit het kerkelijke bezit in Miedum ook turf en landgebruik voor arme inwoners betaald.
De inwoners vragen een nieuwe predikant
De hele gemeente van Lekkum, arm en rijk, laat weten dat zij naar eigen zeggen slecht wordt bediend door predikant Albertus Doccum. Zij beschuldigt hem ervan met zijn twistzieke optreden ruzie en verdeeldheid te zaaien. De inwoners willen hem niet langer verdragen en zijn preken niet meer horen.
Volgens de inwoners klaagt en procedeert Doccum vooral omdat hij meer inkomen wil dan de goederen van het beneficie kunnen opbrengen, terwijl hij eerder met de bestaande inkomsten tevreden was. Zij bestrijden ook wat hij over grietman Sybrant van Cammingha heeft aangevoerd en verwijzen naar de bijgevoegde verklaring van Foecke Hettezoon en Sasker Douwesz.
Daarom vragen zij de Gedeputeerde Staten om een nieuwe verkiezing van een predikant toe te staan, zodat verdere moeilijkheden worden voorkomen. Zij wijzen er bovendien op dat Doccum uit zijn vorige verblijfplaats Baard was vertrokken.
28 juli - het verzoek wordt afgewezen
De Gedeputeerde Staten gingen niet mee in het verzoek. In de kantlijn van het stuk staat dat de inwoners zich voorlopig aan de eerdere beschikking moesten houden. Ook moesten zij naar behoren rekening en verantwoording afleggen over het beheer van de geestelijke en kerkelijke goederen en inkomsten.
15 augustus - de gemeente houdt vol
Wij, de gezamenlijke gemeente en inwoners van Lekkum, arm en rijk, geven volmacht aan Sasker Douwesz, dorpsrechter, Focko Hessiesz en Johan Bartelszoon om onze zaak tegen de predikant voort te zetten. Zij mogen de Staten verzoeken ons een vrije verkiezing toe te staan, zodat wij een andere predikant kunnen kiezen met wie wij eerlijk, godvruchtig, vriendelijk en eensgezind kunnen leven en omgaan.
Onder deze volmacht staan nog drie namen: Douwe Talles Mellinga, Tijalle Douwesz en Pieter Martensz Mellinga.
Het laatste verzoek - hertaling
Focke Hetteziesz, Sasker Douwesz en Jan Bartelsz, als gevolmachtigden van de hele gemeente van Lekkum, vragen opnieuw om van Albertus Doccum ontslagen te worden. Als dat niet wordt toegestaan, vragen zij ten minste dezelfde vrije verkiezing van een predikant die volgens hen ook andere dorpen en gemeenten in Friesland hebben.
De gemeente is niet van plan de predikant nog langer te horen. Als de Gedeputeerde Staten geen toestemming geven, zullen de inwoners hun klacht voorleggen aan de Landdag en aan de vertegenwoordigers van het land. Zij beloven zich verder als goede en trouwe onderdanen te gedragen en zich te houden aan de besluiten van het gewest.
Hoe liep het af?
In dit dossier staat geen beslissing waarmee het conflict definitief werd beëindigd. De stukken stoppen na het herhaalde verzoek uit 1585. De eerstvolgende predikant die later voor Lekkum wordt genoemd is Vincentius Jacobus, ook Canabaeus genoemd, in 1597.
Korte oorspronkelijke fragmenten
"de gantze gemeente van Leckum soe wel arme als rijcke"
"vrije Electije t hebben om een ander Predicant t moghen elijgiren"
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.