Giekerk in de 16de eeuw

In de 16de eeuw bestond Giekerk uit verspreide boerderijen, woningen en wegen langs de zandrug van de Trynwâlden. De oude kern lag bij de huidige Giekerkerhoek. Landbouw, hooi en vee bepaalden het werk op de erven. Giekerk lag tussen Oenkerk en de verbindingen richting Leeuwarden.

1567: een geestelijke verlaat Friesland

Jelle Hotzes, ook Gellius Snecanus genoemd, was een Friese geestelijke die al voor 1580 voorstander van hervorming werd. Volgens sommige oudere levensbeschrijvingen werkte hij als pastoor in Giekerk; andere schrijvers noemen Tietjerk. Zijn precieze standplaats is dus onzeker.

In 1567 week hij uit naar Oost-Friesland. Hij keerde later terug en sprak op geheime bijeenkomsten van hervormingsgezinden in Friesland. Hij werkte ook aan godsdienstige boeken en verzette zich tegen de denkbeelden van de wederdopers.

1578: een pastoor en arme huishoudens

Twee jaar voor de openbare godsdienstwisseling woonde in Giekerk nog een katholieke pastoor met de naam Roeleff. Uit hetzelfde jaar kennen we ook namen van andere inwoners: Sydt Buwes, Gerben Bottes en Fonger Wattyes. Jan Wabbes kon niets bijdragen aan de heffing; de weduwe Foeck Sjoerds Taties werd als arm genoteerd.

De dorpsbewoners vormden dus geen groep die allemaal evenveel bezat. Een pastoor, boerenhuishoudens en mensen zonder geld leefden in dezelfde kleine gemeenschap.

1580: schoolmeester Sipke Sigersz

In 1580 werkte Sipke Sigersz als schoolmeester in Giekerk. Zijn onderhoud bestond niet alleen uit geld. Hij gebruikte een woning, tien pondemaat hooiland, twee pondemaat bouwland en een weide waarop drie koeien konden grazen. Een pondemaat was een oude Friese landmaat. Voor dit bezit en zijn werk werd een jaarlijkse huur van tien goudgulden genoemd.

Sigersz beloofde zich bij de Reformatie aan te sluiten en vroeg om meer onderhoud: een hogere of betere vergoeding voor zijn werk. Over zijn leerlingen of hun aantal is in deze vermelding niets opgeschreven.

Onderwijs rond 1600.

Boeren, hooilanden en vee

De inkomsten van de schoolmeester maken duidelijk hoe nauw onderwijs en het boerenbedrijf met elkaar verbonden waren. Hooiland leverde voer voor de winter, bouwland kon graan of andere gewassen voortbrengen en de weide was bestemd voor koeien. Ook gezinnen die geen grote boerderij bezaten, waren voor voedsel, werk en vervoer afhankelijk van de landbouw.

Bij de boerderijen werkten niet alleen eigenaren, maar ook gezinsleden en ingehuurde krachten. Melken, mesten, maaien, hooien en het wegbrengen van goederen kostten veel arbeid. De wegen waren niet overal verhard; water en land vormden samen de routes door dit lage Friese landschap.

Hooioogst rond 1550.

Land tussen de dorpen

De Trynwâlden vormden geen geïsoleerde dorpen. Bewoners en bezitters onderhielden contacten tussen Giekerk, Oenkerk, Oudkerk en Leeuwarden. De landwegen volgden de hogere grond. Aan de westzijde lagen lagere gronden waar slootjes en waterlopen een rol speelden bij het afvoeren van water en het bereiken van percelen.

De oudste bebouwing lag westelijker dan de tegenwoordige dorpskern. De huidige Canterlandseweg voert nog langs het gebied van het oude Giekerk.