Bergum in de 16de eeuw

In de 16de eeuw was Bergum een groot en verspreid plattelandsdorp. Rond de kerk en het Bergklooster lagen boerderijen en woningen, terwijl het Bergumermeer en de vele vaarten belangrijk waren voor vervoer en handel.

Het Bergklooster, ook Sint-Nicolaasklooster genoemd, bezat grond en boerderijen in de omgeving. Het klooster speelde daardoor niet alleen een kerkelijke, maar ook een economische rol in Bergum.

Kerk rond 1550.

Rond 1580 veranderde de kerk

Tot de Reformatie was de oude kerk katholiek. Rond 1580 werd de katholieke eredienst in Friesland verboden en werd de kerk van Bergum voor de gereformeerde eredienst gebruikt. Voor de inwoners veranderde daarmee de kerkdienst ingrijpend.

1581: het Bergklooster werd onbruikbaar gemaakt

De Tachtigjarige Oorlog kwam in Bergum dichtbij. In 1581 besloten de Friese Staten dat de kloosters van Bergum, Smalle Ee en Siegerswoude onbruikbaar moesten worden gemaakt. Men wilde voorkomen dat Spaanse troepen de gebouwen als versterkte steunpunten konden gebruiken.

De kloostergebouwen van Bergum werden in deze periode grotendeels gesloopt. De grote kerk bleef staan. Daarmee verdween een gebouwencomplex dat eeuwenlang bij het dorp had gehoord.

Kerk rond 1550.

1581: kinderen zonder onderwijs

In 1581 klaagden inwoners van Bergum dat er veel kinderen zonder onderwijs rondliepen. Zij vroegen om een goede predikant en een ijverige schoolmeester. Het laat zien dat onderwijs voor het dorp belangrijk werd gevonden, juist in een periode van grote kerkelijke en bestuurlijke veranderingen.

Boeren, knechten en arbeiders

Landbouw was de belangrijkste bron van bestaan. Rond Bergum lagen boerderijen met akkers, weilanden en vee. Naast boeren woonden er knechten, dienstboden, ambachtslieden en andere arbeiders. Turf en hout waren belangrijk voor koken en verwarming.

Een vermelding uit 1583 noemt Hattum Harckesz. Hij werd later met zijn vrouw Tyets genoemd in Noordermeer bij Bergum. In 1613 trad hij op als volmacht van Noordermeer.