Cornjum in de 16de eeuw
In de 16de eeuw was Cornjum een klein agrarisch terpdorp. Het Beneficiaalboek van 1543 beschrijft tientallen percelen rond de Cornjumer Hoogweg, de Schraardijk, de Zwette en de Cornjumer Meer. Negen jaar later noemt de Monsterlijst inwoners die voor een wapenschouw moesten verschijnen.
1515: Martenastate in brand
Kempo van Martena was rond 1487 op Martenastate geboren. Hij had een universitaire opleiding gevolgd en werkte onder het Saksische bestuur. In april 1515 staken Gelderse troepen Martenastate in brand. Later dat jaar zwoer Kempo trouw aan Karel V. Hij werd ridder en raad in het nieuwe Hof van Friesland.
De Staten van Friesland gaven hem in 1528 opdracht de Friese geschiedenis vanaf 1498 te beschrijven. Zijn Annael ofte Landboek was in 1532 voltooid.
Schapen rond 1600.
1543: grond van kerk, pastoor en koster
Het Beneficiaalboek was een register van grond en inkomsten die bij kerkelijke functies hoorden. Een pondemaat was een Friese landmaat van iets minder dan 0,4 hectare. Een fenne was vooral weide, meedland was hooiland en zaailand was akkerland. Met nieuwland bedoelde men jonger ontgonnen of ingepolderde grond.
Bij de kerkpatroon hoorde grond op verschillende plaatsen. Jan Pieterszoon huurde een groot deel daarvan voor 34½ goudgulden per jaar. De pastorie werd in 1543 bediend door een priester die alleen als heer Johannes wordt genoemd. Bij de pastorie hoorden onder meer:
- ongeveer dertig pondemaat weide met een huisplaats;
- zes pondemaat oud hooiland;
- twaalf pondemaat nieuwland en nog vier pondemaat nieuwland;
- akkerland bij de Cornjumer Weg en op Bebbinga Terp;
- weiden en hooilanden langs de Zwette, de Cornjumer Meer en andere waterlopen.
Een deel van het land was voor zestig goudgulden verhuurd. Het zaailand werd op deelbouw gebruikt: eigenaar en gebruiker deelden de opbrengst.
In het register staat kort samengevat: de landen waren voor zestig goudgulden verhuurd en het zaailand werd "te halve" gebruikt.
Pachters bij naam
Ysbrant Sijmonszoon gebruikte zeven pondemaat weide voor vijf florijnen per jaar. Rytske Poppezoon huurde land van de vicaris voor 26 goudgulden. Het register noemt daarnaast weduwen, boeren uit Britsum en Stiens en de kloosters Klaarkamp, Oldeklooster en Foswerd als eigenaars of buren van percelen.
1552: 22 mannen bij de wapenschouw
De Monsterlijst van 1552 noemt 22 mannen onder Cornjum. Zij moesten laten zien waarmee zij zich bij een oproep konden bewapenen. Niet iedereen beschikte over een volledig harnas.
- Doeke van Martena was "wel gerist": goed uitgerust.
- Fenne Albertszoon had harnas, degen en spies, maar moest nog een ringkraag en helm aanschaffen.
- Schelte Martenszoon had een rusting, hellebaard en degen.
- Jacob Dirckszoon te Schraardijk had een vuurwapen en degen en moest nog lichaamsbescherming aanschaffen.
- Nanne Egberts had een vuurwapen, degen en helm.
- Claes te Anterp was afwezig.
Uitleg over de Monsterlijsten en de Friese wapenschouw van 1552.
Land tussen Cornjum en Britsum
De registers maken duidelijk hoe dicht de dorpsgronden in elkaar grepen. Grond van Cornjum grensde aan de pastoor van Britsum en stukken lagen op Britsummer Nieuwland. De bestuurlijke dorpsgrens was op het land niet altijd een strakke scheiding van bezit en gebruik.
Cornjum op de kaart van 1664
Schotanus tekende Cornjum, Jelsum en Britsum als afzonderlijke dorpskernen in het open kleigebied ten noorden van Leeuwarden. De kaart is uit 1664 en dus jonger dan de gebeurtenissen op deze pagina.
Cornjum, Jelsum en Britsum op de kaart van Schotanus uit 1664.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.