Cornjum in de 18de eeuw
Cornjum bleef in de 18de eeuw een klein terpdorp met landbouwgrond, een kerk, school en enkele grote huizen. Martenastate was het bekendste huis.
Een schoolmeester bleef bijna vijftig jaar
Abe Tiercks was sinds 1670 schoolmeester. Toen hij in 1720 ziek werd, nam Claas Johannes Swart het werk tijdelijk over. Daarna werd Swart definitief schoolmeester en ook dorpsrechter. In 1747 kwam Tjeerd Foppes Wigersma. Hij bleef tot zijn dood in 1797 aan de Cornjumer school verbonden.
Een schoolmeester gaf les, maar kon daarnaast koster, voorzanger of dorpsrechter zijn. Het inkomen kwam uit traktement, schoolgeld en soms land of andere nevenfuncties.
Onderwijs rond 1750.
Martenastate in 1722
Martenastate was in deze eeuw het bekendste buitenhuis bij Cornjum. Laes van Burmania had het huis in 1687 laten bouwen. Vijfendertig jaar later werd het getekend.
Buitenplaats rond 1722.
Op de tekening zijn het herenhuis, de gracht, het voorterrein en de bijgebouwen te herkennen.
1787: een beschrijving van het dorp
De Tegenwoordige Staat van Friesland beschreef Cornjum in 1787. De schrijver vond vooral de buitenplaatsen opvallend en noemde Martenastate als belangrijkste.
Over Cornjum staat er: "by welk dorp verscheide fraaie plaatsen zyn, vooral Martena State".
In modern Nederlands: bij het dorp lagen verschillende fraaie buitenplaatsen, vooral Martenastate. De tekst vermeldt dat E.S. van Burmania er kort daarvoor had gewoond en dat ook zijn vader, grootvader en overgrootvader het huis hadden bewoond. Verder wordt een buitenplaats genoemd die door Wydeveld was aangelegd en later aan Van Glinstra toebehoorde.
De familiegeschiedenis bleef zichtbaar
De beschrijving uit 1787 noemt Doeke van Martena als bewoner van Martenastate in 1504. Daarna gaat de tekst over latere leden van het geslacht Martena. Een latere Doeke of Duco van Martena sloot zich in 1566 aan bij het Verbond der Edelen, dat bij landvoogdes Margaretha van Parma om verzachting van de geloofsvervolging vroeg. Vanaf 1572 nam hij ook actief deel aan de Opstand tegen het gezag van koning Filips II. Volgens de beschrijving uit 1787 werden op Martenastate belangrijke vergaderingen van Friese tegenstanders van het Spaanse bestuur gehouden. Niet al die edelen kwamen uit Cornjum.
19 stemmen
Dezelfde beschrijving sluit af met de mededeling dat Cornjum 19 stemmen had. Zo'n stem was geen stem van iedere inwoner. Het ging om stemgerechtigde boerderijen en goederen die bij plaatselijke benoemingen en bestuur een rol speelden.
Landbouw bleef de basis
De terp was omgeven door bouwland, grasland en hooilanden. De Cornjumervaart bood een waterverbinding naar de Dokkumer Ee. Voor grotere markten, ambachten, bestuur en rechtspraak konden bewoners naar het nabijgelegen Leeuwarden.
Cornjum op de kaart van 1664
Schotanus tekende Cornjum, Jelsum en Britsum als afzonderlijke dorpskernen in het open kleigebied ten noorden van Leeuwarden. De kaart is ouder dan de 18de eeuw.
Cornjum, Jelsum en Britsum op de kaart van Schotanus uit 1664.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.