Cornjum door de eeuwen heen
Cornjum, tegenwoordig ook Koarnjum genoemd, ligt op een oude terp ten noorden van Leeuwarden. Het dorp ontstond al voor het begin van onze jaartelling op een hogere kwelderwal langs de vroegere Middelzee. Ten zuiden van de terp liep de Cornjumervaart naar de Dokkumer Ee.
Terp, akkers en water
Rond de terp lagen akkers op de hogere grond en weiden en hooilanden op lagere stukken. In het Beneficiaalboek van 1543 komen de Cornjumer Hoogweg, de Schraardijk, de Zwette, de Cornjumer Meer en verschillende oude en nieuwe landerijen voor. Die namen maken het 16de-eeuwse landschap verrassend concreet.
Martenastate
Aan de oostkant van het dorp lag al in de middeleeuwen Martenastate. De state was verbonden met de familie Van Martena. Kempo van Martena werd er rond 1487 geboren. In april 1515 staken Gelderse troepen de state in brand. Kempo koos datzelfde jaar de zijde van Karel V en werd raad in het Hof van Friesland.
Later kwam Martenastate via familieverbindingen bij de Van Burmania's. In 1687 werd opnieuw aan het huis gebouwd. De oude state bleef tot het einde van de 19de eeuw staan. In 1899 werd zij gesloopt en vervangen door het huidige huis. In het bouwhuis zijn oudere bouwfragmenten bewaard gebleven.
Dorpsleven rond 1715.
Een klein dorp met veel land
De bronnen uit 1543 noemen niet alleen adellijke families. Ook pachters en gebruikers van kerkelijk land staan met naam en huurprijs genoteerd. Jan Pieterszoon betaalde bijvoorbeeld 34½ goudgulden per jaar voor land van de kerkpatroon. Rytske Poppezoon huurde land van de vicaris voor 26 goudgulden per jaar.
In 1552 moesten inwoners bij een wapenschouw laten zien welke wapens en beschermingsmiddelen zij bezaten. In Cornjum zijn 22 mannen genoteerd. Doeke van Martena was volledig uitgerust. Anderen hadden een spies, degen, hellebaard, vuurwapen of delen van een harnas.
Hoe de Friese Monsterlijsten en de wapenschouw van 1552 werkten.
Schotanus was hier predikant
De geschiedschrijver Christianus Schotanus was in 1639 predikant in Cornjum. In datzelfde jaar vertrok hij naar de universiteit van Franeker, waar hij hoogleraar Grieks werd.
Craandijk ziet koolzaad dorsen
Jacobus Craandijk wandelde in 1876 vanuit Jelsum naar Cornjum. Langs de vaart zag hij huizen en aan de overkant de vruchtbare akkers van het Cornjumer Nieuwland. Op een akker draaiden paarden een groot rolblok rond een paal. Arbeiders legden koolzaadstengels op zeildoek en haalden ze na het dorsen weer weg.
Craandijks bezoek aan Cornjum in 1876 - hertaling.
Wat is nog zichtbaar?
- de verhoogde dorpskern en delen van de oude terp;
- de Cornjumervaart als oude waterverbinding;
- de kerk uit 1873, op de plaats van de oudere dorpskerk;
- Martenastate en het park, met oudere bouwfragmenten in het bouwhuis;
- de familiebegraafplaats Van Burmania uit 1809.
Cornjum door de eeuwen
Cornjum 19de eeuw
Craandijk, nieuwe kerk en terpafgraving
Cornjum op de kaart van 1664
Schotanus tekende Cornjum, Jelsum en Britsum als afzonderlijke dorpskernen in het open kleigebied ten noorden van Leeuwarden.
Cornjum, Jelsum en Britsum op de kaart van Schotanus uit 1664.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.